Wieża (Gustaw Herling-Grudziński)

Opowiadanie "Wieża" G. Herlinga-Grudzińskiego zbudowane jest z dwóch planów akcji. Plan pierwszy to współczesność narratora - spędza on urlop we wsi w Piemoncie. Pragnie ciszy po misji wojskowej w Mediolanie i całej wojennej wrzawie. Mieszka w domu nauczyciela z Sycylii, który umarł pod koniec wojny. Nieopodal jest Wieża Strachu w Aoście, a z nią wiążą się stare podania: historia zagłodzonej przez męża księżniczki di Braganza i historia białej damy....
Plan drugi to rekonstrukcja historii. Narrator znajduje i odczytuje pamiętnik de Maistre'a - opis historii trędowatego Lebbrosa - mieszkańca wieży z XVIII w. Lebbroso chorował na trąd - chorobę, która poraża, zniekształca twarz, lecz nie zabija tak szybko - skazuje na samotność. Lecz Lebbroso nie zawsze był sam. Wraz z nim cierpiała te same męki w wieży jego siostra.
Pomagała mu siłą swojej wiary. Przygarnęli psa. Ludzie ze wsi ukamieniowali zwierzę. Siostra Lebbrosa zmarła. Trędowaty pragnął popełnić samobójstwo, spalić wieżę, lecz odczytał ostatnie przesłanie siostry - prośbę o pokój, o postawę chrześcijanina, o wierność. Trędowaty godnie niósł swoje cierpienie.

Plan pierwszy - trzeba do niego powrócić, gdyż odkryła się tajemnica śmierci poprzedniego
lokatora domku. Oto nauczyciel z Sycylii stracił podczas trzęsienia ziemi rodzinę. Pragnął
popełnić samobójstwo, ale odratowano go. Zamieszkał samotnie i twierdził, że "żyje, bo nie może umrzeć" - mówił prawdę o swej duszy. Lecz gdy życie stworzyło mu godzinę próby - stchórzył. W momencie ataku hitlerowców mężczyźni z wioski ukryli się. SS-man zażądał choć jednego mężczyzny ze wsi - inaczej zamorduje proboszcza. Nauczyciel nie ofiarował się, bronił życia, krzycząc, że nie jest stąd. Proboszcza zabili Niemcy. Nauczyciel wrócił do domu i zmarł.


Przebieg wydarzeń:

Opowiadanie "Wieża" jest wspaniale skonstruowane. Wieża Strachu, wieś i los jej mieszkańców stały się pretekstem literackiego rozważania o istocie ludzkiej. Obnaża paradoksy ludzkiej psychiki, każe rozważać następujące problemy:

- samotność i napiętnowanie człowieka - czym jest?
- jak zachowuje się człowiek w obliczu śmierci?
- analogia tragedii Hioba i losów bohaterów opowiadania (trąd, utrata
rodziny, samotność).


Postawy bohaterów utworu:

Jak porównać obie postawy bohaterów? Na pierwszy rzut oka Lebbroso wydaje się symbolem siły i humanizmu. Godnie zniósł chorobę i śmierć najbliższej osoby. Przyjął postawę heroiczną. Natomiast nauczyciel, który chciał się zabić, w obliczu śmierci zdradził sam siebie - był samotny nie tylko wobec ludzi, lecz także wobec Boga.