Początek (Andrzej Szczypiorski)

Najgłośniejsza powieść A. Szczypiorskiego, wydana w 1986 r., nagrodzona licznymi
wyróżnieniami za granicą (m.in. Austriacka Nagroda Państwowa), przełożona na kilkanaście
języków. Powieść podejmuje trudną tematykę stosunków polsko-niemiecko-żydowskich, jest
zarazem swoistą rozprawą z mitem polskości rozumianym zaściankowo i schematycznie.


Tytuł:

Tytułowy "początek" to moment, kiedy historia dzieli dwóch przyjaciół: Pawełka Kryńskiego
i Henia Fichtelbauma. Henio postanawia wrócić do getta, a Paweł pozostaje na zewnątrz i po raz pierwszy czuje, że czegoś w nim "ubywa" i tak już będzie przez całe życie.


Tematyka powieści:

Kilkoro bohaterów zmaga się z wpływem przeszłości na ich losy, które symbolizują zbiorowe
i jednostkowe dzieje Polaków, Żydów i Niemców. Punktem wyjścia do rozważań są
doświadczenia wojenne, pozornie banalna historia paru ocaleń od śmierci i kilku zbrodni, sprawy kilkorga ludzi, na których losach odcisnęły swoje piętno okoliczności, nawarstwione uprzedzenia, pobudzone fobie i tłumione pragnienia. Punktem, do którego zmierza powieść, jest współczesność, polski czas połowy lat 80., świadomość utraconej szansy i przegranej losu. Powieść składa się z luźno połączonych ze sobą gawęd, opowieści o losach poszczególnych postaci (np. złodzieja i przemytnika z getta, szmalcownika, bojownika pepeesowskiego, siostry zakonnej, krawca, sędziego), które w rezultacie składają się na wielowarstwowy fresk społeczny.


Wymowa utworu:

To, co najważniejsze w tej powieści, to konieczność zachowania ludzkiej godności i wolności, nawet w obliczu kataklizmu wojny. Jest to przesłanie humanistyczne (patrz hasło: humanizm), porównywane z wymową powieści T. Manna.