Legenda o świętym Aleksym

"Legenda o świętym Aleksym" to utwór hagiograficzny (patrz hasło: hagiografia) opisujący żywot św. Aleksego. Zapis tekstu polskiego powstał zapewne w połowie XV w., zaś pierwotna wersja pochodzi prawdopodobnie z V - VI w. z Syrii, skąd ok. X w. przeszła do Europy Zach. Od tej pory powstawały liczne (prozaiczne i wierszowane) wersje "Legendy", spisywane po łacinie lub w językach narodowych. Jej redakcja staropolska powstała na podstawie tekstu włoskiego lub francuskiego i jest utworem wierszowanym.

W "Legendzie o świętym Aleksym" dominują motywy ascezy. O artystycznych walorach utworu decyduje między innymi jego epicki charakter z wyraziście zaznaczonym narratorem. W utworze przedstawione zostało pełne niezwykłości życie bohatera, który osiąga świętość na drodze umartwień i rezygnacji z uroków materialnego świata.

Aleksy, syn rzymskiego partycjusza rozdaje majątek biedakom, odrzuca szczęście rodzinne,
opuszcza dom, a następnie wyrusza w świat, aby żyć w ubóstwie, całe dnie poświęcając
modlitwie i religijnej kontemplacji. Gdy jego pobożność nabiera rozgłosu, ucieka z miejsca
pobytu, aby jak przystało na człowieka oddanego jedynie Bogu, żyć w skromności i zapomnieniu. Po siedemnastu latach wraca do domu ojcowskiego i nie rozpoznany przez nikogo, pędzi życie żebraka. Przed śmiercią spisuje historię swego żywota, a po zgonie znaczonym licznymi cudami zostaje rozpoznany i kanonizowany. Św. Aleksy jest przykładem ascety.
Legenda opowiada o synu rzymskiego księcia, który postanawia rzucić wszystko i stać się ascetą – świętym. Pozostawia on swoją żonę i dom. Rozdaje ubogim wszystko co ma a sam rozpoczyna wieść życie żebracze – człowieka żyjącego z jałmużny. Od tego czasu spędza on cały wolny swój czas na kontemplacji i modlitwie. Unika on rozgłosu i gdy tylko robiło się o nim głośno to od razu zmieniał miejsce pobytu. Jego życiu towarzyszyły cudowne wydarzenia. Jego umartwienie polegało głównie na celowym zadawaniu sobie cierpienia i umartwianiu się. W obliczu zbliżającej się własnej śmierci nasz bohater przeczuwając swój koniec pisze list w którym opisuje całe swoje życie i prawdę o sobie. Śmierci świętego towarzyszyły cudowne wydarzenia.