Dzieje Tristana i Izoldy - streszczenie

Dzieje Tristana i Izoldy to średniowieczny starofrancuski poemat miłosny z XII w. skonstruowany z pieśni miłosnych . Znany jest w opracowaniu romanisty Josepha Bédiera, opublikowanym w 1900 r. Jest to utwór liryczny opiewający niezniszczalną moc prawdziwego uczucia – prawdziwej miłości dwojga kochanków, o miłości silniejszej niż śmierć. Miłość to niezwykła więź pomiędzy dwojgiem ludzi. Jest to jedno z najpiękniejszych uczuć. Istnieje wiele jej odmian i wiele obliczy. Jest tematem wdzięcznym i uniwersalnym – ponadczasowym. Jej różnorakie wizerunki i rodzaje ukazują poeci i twórcy literaccy ale i twórcy filmowi, malarze, muzycy na przełomie wielu epok. Istnieje wiele rodzajów miłości. Można więc mówić o miłości rodzicielskiej, miłości do Boga, miłości od Ojczyzny, o miłości braterskiej aż wreszcie o miłości między kobietą i mężczyzną. Miłość to jedno z najgłębszych i najbardziej prawdziwych uczuć, które gości w literaturze już od jej początków. Miłość jako radość, jako spełnienie, jako piękne doznania czy też miłość jako siła która niszczy i zabija swoje ofiary i wreszcie miłość jako uczucie silniejsze niż śmierć – takie motywy miłości przewijają się licznie w literaturze. Dzieje Tristana i Izoldy to jeden z utworów opiewających siłę i moc miłości silniejszej niż śmierć, silniejszej niż podziały klasowe czy inne różnice. Należy nadmienić iż motyw miłości szczególnie tragicznej – to ulubiony i przewodni motyw twórczości epoki średniowiecza. Głównymi bohaterami utworu są tytułowe postacie Tristan i Izolda. Rzecz dzieje się w Kornwalii.
I. Dziecięctwo Tristana
Dzieciństwo Tristana jawi się jako pasmo nieszczęść i nieplanowanych wydarzeń. Jest to dzieciństwo nieszczęśliwe, pozbawione prawdy.
Imię Tristan oznaczało smutny. Matką Tristana była siostra króla Konrwalii Marka – Blancheflor, ojcem zaś król Lonii Riwalen. Ojciec Tristana wyrusza na wojnę pozostawiając w Kornwalii brzemienną żonę i już nie powraca – zostaje ranny w czasie starcia i umiera. Spodziewająca się dziecka Blanchefor pozostaje pod opieką marszałka Rohałta. Matka małego Tristana krótko po urodzeniu dziecka – umiera z tęsknoty za ukochanym mężem. Rohałt zdecydował się na przyjęcie sieroty pod swój dach lecz nie zdradził mu jego prawdziwego królewskiego pochodzenia. Gdy młodzieniec dorósł Rohałt powierzył jego edukację dobremu koniuszemu Gorwenalowi, który uczył chłopca rzemiosła wojennego, posługiwania się łukiem, lancą, mieczem. Uczył go także sztuki myśliwskiej, śpiewu, gry na harfie. Wpajał też chłopcu nienawiść do zdrady i kłamstawa, pomagania słabszym, dotrzymania słowa. Tristan wyrósł na urodziwego młodzieńca, czym wzbudził zainteresowanie norweskich kupców – ci uprowadzili chłopaka, lecz w czasie podróży, zastaje ich okropna burza. Kupcy odczytują to jako karę za swój postępek i porzucają młodzieńca – spuszczają ze statku czółno w którym chłopiec dociera do brzegu. Młodzieniec jest świadkiem polowania i okrutnego potraktowania upolowanego jelenia. Pokazuje myśliwym sztukę oprawiania zwierzęcia. Myśliwi postanawiają zabrać młodzieńca ze sobą. W ten sposób Tristan dociera na dwór króla Marka – jest on prawdziwym wujem chłopca, lecz nadal ta więź pozostaje w tajemnicy przed chłopcem. Tristan przebywa na dworze króla Marka przez trzy lata w czasie których przyjaźń między chłopcem a królem wzrasta coraz bardziej.
II. Morhołt z Irlandii
Epizod ten opowiada o starciu dzielnego Tristana z siłaczem o imieniu Morhołt.
Siłacz ten przybył do króla Marka z daninami od swojego władcy oraz wiadomością, iż jeśli znajdzie się śmiałek, który go pokona, wówczas Irlandia zaniecha ściągania haraczu z Kornwalii. Tristanowi udaje się pokonać rywala, jednak sam zostaje ciężko ranny zatrutym ostrzem. Tristan udaje się więc po pomoc dla siebie. Wyrusza on w podróż łodzią. W porcie Weisefort znajdują go rybacy, którzy oddają rannego pod opiekę posiadającej dar uzdrawiania jasnowłosej Izoldy. Ta pomaga Tristanowi, lecz nie zna jego prawdziwej tożsamości. Wkrótce po wyzdrowieniu Tristan opuszcza Irlandie i powraca do rodzimej Kornwalii.
III. Szukanie Pięknej o Jasnych Włosach
Na dworze króla Marka wraz z Tristanem i resztą świty królewskiej przebywało czterech baronów. Nie lubili oni Tristana i z obawy przed tym by nie odziedziczył on tronu królewskiego, naciskają na bezdzietnego króla, by ten znalazł sobie żonę. Dręczony król obiecuje baronom iż w ciągu 40 dni znajdzie sobie odpowiednią kandydatkę. W dniu gdy mija ostateczny termin do komnaty króla wlatują dwie jaskółki i pozostawiają po sobie jasny włos. Król oznajmia, iż pojmie za żonę jedynie właścicielkę owych włosów. Tristan obiecał i znajdzie wybrankę i przywiezie ją do króla. Tristan udaje się w podróż udając kupca. Gdy przybywa na tereny Irlandii dowiaduje się, iż grasuje tam smok, w zamian za zabicie którego, król ofiaruje rękę swojej córki. Tristan pokonuje smoka. W dowód tego odcina bestii język, z którego cieknie trująca ślina. Rycerz zostaje nią zatruty i mdleje. Sytuację to wykorzystuje, starający się o rękę pieknej Izoldy Aguyngurrean Rudy. Przybywa on na miejsce pokonania smoka, odcina zwierzęciu głowę i przybywa do króla żądając nagrody. Jednakże Izolda przeczuwa kłamstwo. Udała się na miejsce zabicia smoka i wraz ze swoją służbą udzieliła pomocy rannemu Tristanowi. W czasie czyszczenia rynsztunku dzielnego rycerza, Izolda rozpoznaje w wyszczerbionym mieczu młodzieńca, broń, z której został zabity Morhołt. Dziewczyna usiłuje zabić bezbronnego i osłabionego Tristana. Jednakże ten przekonuje dziewczynę by się zlitowała, gdyż Morhołt zginął w uczciwym pojedynku. Tristan wyznaje też Izoldzie prawdę, iż to jego uratowała poprzednio dziewczyna.
Tristan udaje się na dwór króla Marka i oznajmia, iż to on zabił smoka. Król oddaje więc swoją córkę w ręce Tristana. Ten wyrusza wraz z dziewczyną do Kornwalii a Irlandia od tej pory zapomina o toczonej waśni z krajem z którego pochodził ich wybawca – Tristan.
IV. Napój miłosny
Przed wyruszeniem Izoldy do Kornwalii jej matka przekazuje służącej córki - Brangien sporządzony przez siebie sekretny miłosny napój. Zleca też służącej by ta podała go dziewczynie i królowi Markowi w noc poślubną. Służąca obiecuje spełnić prośbę swej pani. Jednakże nieprzewidziane są losy i na niektóre wydarzenia nie ma się wpływu, tak też stało się tutaj. W czasie podróży Tristan i Izolda wypijają przez pomyłkę napój nieprzeznaczony dla nich i zadurzają się w sobie. Zdają sobie sprawę iż uczucie to jest zdradą wobec króla Marka.
Mimo to Izolda zostaje żoną króla Marka. Służąca Izoldy postanawia uratować swoją panią od śmierci i spędza noc poślubną z królem, podczas gdy Tristan i Izolda uciekają świadomi swej zakazanej miłości.
V. Brangien wydana niewolnikom
W trakcie swej ucieczki, Izolda uznaje iż kochankowie są śledzeni. Winą obarcza swoją służącą i nakazuje niewolnikom zabicie dziewczyny. Ci jednak ulitowali się nad nieszczęśnicą i puszczają ją wolną. Gdy powracają opowiadają Izoldzie o poświęceniu się służącej w imię obrony życia i czci Izoldy. Dziewczyna żałuje decyzji, wówczas niewolnicy zdradzają, iż nie zabili służącej. Obie kobiety cieszą się ze swego spotkania i przepraszają wzajemnie.
VI. Wielka sosna
Młodzi kochankowie spotykali się więc w tajemnicy przed królem a ich powierniczką została ocalona Brangien. Jednakże czterej baronowie wyczuwając oszustwo, zasiewają w sercu króla ogromny niepokój. Król rozkazuje Tristonowi opuścić na jakiś czas Tyntagiel. Zakochany jest zbyt słaby by spełnić ten rozkaz i zatrzymuje się w domu Gornwenala.
Kochankowie nie potrafili bez siebie żyć jednakże w obawie przed tym iż ich sekret zostanie odgadnięty, nie mogą się spotykać. Służąca Izoldy wymyśla plan w jaki sposób kochankowie mogą się spotykać. Każdego wieczora Tristan strugał łódeczki z kory, które spuszczał wartkim strumykiem, mającym swoje źródło w sadzie niedaleko zamku, pod wielką sosną, a docierającym aż do komnaty Izoldy. Gdy Izolda widziała łódeczkę przybywała na potajemne spotkanie z ukochanym. W cieniu wielkiej sosny kochankowie byli spokojni i bezpieczni.
VII. Karzeł Frocyn
Zazdrośni baronowie odkrywają w końcu zdradę kochanków. Radzą się karła Forcyna – który zna się na magii i czarach by coś doradził. Ten podpowiada by król ukrył się w zaroślach i zaczekał na zakochanych. Król idzie za radą karła. Izolda i Tristan w porę wyczuwają obecność króla i tak kierują swoją rozmową, iż ten nie orientuje się, że jest mowa o uczuciu. Przyjmuje z powrotem Tristana na swój dwór.
Zazdrośni baronowie nadal nie dają za wygraną. Grożą królowi, że jeśli ten nie odprawi na dobre Tristana wypowiedzą mu wojnę. Król uległ namowom baronom. Dodatkowo wysłuchał on rady karła, który uknuł sprytny plan zdemaskowania kochanków. Polecił on wyprawić Tristana z listem do sąsiadów Kornwalii. Wiedział bowiem, iż Tristan będzie chciał się spotkać przed wyjazdem z ukochaną. Nakazał rozsypać wokół łoża Tristana mąkę na której miały pozostać ślady kochanka. Tristan w porę zorientował się o co chodzi. Jednakże pozostawił na mące ślady krwi – tego samego dnia na polowaniu dzik skaleczył go w nogę. Król Marek odkrywa zdradę i wydaje wyrok śmierci na oboje kochanków.
VIII. Skok z kaplicy
Na kochanków zostaje wydany wyrok śmierci przez spalenie na stosie. Tristan w drodze doprowadzenia do stosu, schronił się w kapliczce skąd zdołał uciec. Izolda została zaś doprowadzona na miejsce wykonania wyroku. Wokół stosu znajdowało się wielu zaciekawionych gapiów wśród nich także trędowaci, którzy podpowiedzieli królowi, iż najlepszą karą dla zdradzieckiej królowej, będzie oddanie jej w ich ręce. Król przystał na tę propozycję. Jednakże Tristan zdołał uwolnić Izoldę. Zakochani zbiegli do pobliskiego lasu, gdzie byli całkowicie bezpieczni .
IX. Las moreński
Król wyznaczył nagrodę za schwytanie i wskazanie pobytu Tristana. Ukrywających się w lesie kochanków odnajduje leśniczy. Donosi królowi i wskazuje kryjówkę kochanków. Król udaje się tam. Widząc śpiących i zmęczonych kochanków, pozostawia na znak swego pobytu i darowania im życia parę gronostajowych rękawic – prezent od Izoldy. Przerażeni kochankowie zmieniają miejsce swej kryjówki.
X. Pustelnik Ogryn
Tristan i Izolda rozważają czy rozsądnym jest ukrywanie się w lesie. Radzą się pustelnika Ogryna. Tristan postanawia oddać Izoldę królowi. Następnego dnia w pałacu króla zjawia się w tajemnicy przed innymi członkami dworu Tristan z listem w którym informuje króla iż , zwraca mu Izoldę, sam zaś obiecuje zniknąć. Izolda powraca na dwór króla Marka. Przed wyjazdem Tristana kochankowie wymieniają się podarunkami – Izolda ofiarowuje Tristonowi pierścień a ten pozostawia jej swego wiernego psa Łapaja. Tirstan opuszcza dwór, jednakże nie odjeżdża na dobre, tylko chroni się w lesie, by w razie potrzeby służyć pomocą swojej Izoldzie.
XI. Sąd przez rozpalone żelazo
Pomoc Tristana okazała się konieczna gdyż zazdrośni baronowie, namówili króla, by ten przeprowadził są na rozżażonym żelazie. Jeśli króla dotknie żelaza i skłamie poparzy się, jeśli powie prawdę nic nie powinno jej się stać. Król rozgniewał się ale Izolda poddała się próbie. Jednocześnie poprosiła by na miejscu próby zjawił się w przebraniu żebraka Tristan. W momencie próby okazało się iż Izoldzie nic się nie stało. Tym sposobem kochankowie po raz kolejny uniknęli zguby.
XII. Głos słowika
Udając słowika, Tristan wywołał ukochaną na spotkanie. O kolejnej zdradzie dowiedzieli się baronowie i postanowili donieść o tym królowi. Tristan zabija dwóch z nich. Z życiem uchodzi jednak trzeci wierny sługa króla. Kochankowie postanawiają się rozstać. Tristan ucieka z Kornwalii.
XIII. Dzwonek cudowny
Tristan schronił się do Galii,na ziemię szlachetnego diuka Żylenia. W zamian za pozbycie się okrutnego Urgana Włochatego, ściągającego ogromne haracze od ludności galijskiej, Żylenin obiecał oddać to co ma najcenniejszego. Tristan zażyczył sobie cudownego pieska Milusia z zaczarowanym dzwoneczkiem, który powodował ogromną radość i zapominanie o wszelkich troskach. Wysłał prezent Izoldzie, lecz ta odkrywając, iż to dzwoneczek jest owym prezentem, wyrzuciła dzwonek do morza. Nie chciała by tylko Tristan cierpiał z powodu ich rozłąki.
XIV. Izolda o Białych Dłoniach
By zapomnieć o ukochanej Tristan wiele podróżował. Dotarł wreszcie na ziemie diuka Hoela – Bretanię. Tristan dowiaduje się iż ziemie są pustoszone przez hrabiego Ryjola z Nantes. Pomaga władcy Bretanii pozbyć się hrabiego, dzięki czemu otrzymuje w zamian za żonę piękną córką króla Izoldę o Białych Dłoniach. W noc poślubną Tristan zwierza się dziewczynie, iż złożył śluby czystości przed Matką Bożą – przez rok będzie on żył w czystości.
XV. Kaherdyn
Kahedryn to brat Izoldy o Białych Dłoniach. W czasie przejażdżki konnej dziewczyna żali się bratu ze ślubów jakie złożył Tristan. Brat Izoldy wzywa Tristana do wyjaśnienia całej sprawy. Ten opowiada o swojej nieszczęśliwej miłości. Kahedryn, podpowiada Tristanowi by ten udał się do Tynagielu i sprawdził na ile wierna jest Izolda. Tristan wysyła do Izoldy posłannika Dynasa z Lidanu by ten przekazał, iż Tristan chce się widzieć z ukochaną.
XVI. Dynas z Lidanu
Dynas udał się do Tyntagielu, Izolda spostrzegła u niego pierścień, który podarowała swemu ukochanemu. Dynas prosi królową o to by Izolda zechciała spotkać się z Tristanem ta jednak stanowczo odmawia i żąda by Tristan zapomniał o jej istnieniu. Decyzja Izoldy była wywołana urażoną dumą królowej, na wieść iż ścigany Tristan uciekł i nie zatrzymał się nawet podczas wezwania na imię ukochanej. Izolda nie dała się przekonać, iż było zupełnie inaczej. Zrozpaczony Tristan powraca do Bretanii.
XVII. Szaleństwo Tristana
Tristan oszalały z tęsknoty postanawia mimo wszystko zobaczyć się z ukochaną. Przybywa więc na statku kupieckim do Kornwalii.
Postanawia pod pretekstem dostać się na dwór króla. Przywdziewa obszarpane ubrania, strzyże włosy na kształt krzyża, smaruje twarz maścią, która zmienia jej wygląd nie do poznania. Z gałęzi kasztanowca robi sobie maczugę i bosy udając błazna udaje się na dwór króla. Gdy jest już na miejscu rozpoczyna swoje sztuczki, zachowuje się irracjonalnie. Wreszcie Tristan oznajmia iż jest tym kim jest – ukochanym Izloldy, wspomina przy tym by nadać sobie wiarygodności, wydarzenia i szczegóły z ich życia. Przerażona Izolda ucieka z komnaty. Radzi się Brangien, czy może to być naprawdę Tristan, ale mimo zapewnień służki, Izolda nie daje się przekonać.
XVIII. Śmierć
Po swym ponownym powrocie do Bretanii wdaje się w walkę z Bedalisem. Zostaje w niej zraniony zatrutą lancetą napastnika. Przeczuwając śmierć, prosi Kaherdyna by ten sprowadził Izoldę. Nakazał także posłańcowi by ten na znak zgody Izoldy wywiesił biały żagiel, a jeśli spotka się on z odmową to kolor wywieszonego żagla ma być czarny.
Rozmowę podsłuchała żona Tristana, poczuła się oszukana przez męża. Zapałała ogromnym gniewem ale nie dała po sobie tego poznać. W tym czasie Kaherdyn dociera z poselstwem do Izoldy, ta zgadza się na odwiedzenie konającego ukochanego.
Tristan już bardzo osłabiony pyta czuwającej u jego łożu żony, czy statek już powraca i jaki kolor ma żagiel. Chcąca zemścić się Izolda kłamie, mówiąc, iż żagiel jest czarny. Po tej wiadomości Tristan wydaje ostatnie tchnienie. Na dwór bretoński przybywa wreszcie oczekiwana Izolda, jednakże znajduje ona martwe ciało swego ukochanego. W tym czasie słychać jak biją dzwony oznajmiające czyjąś śmierć. Izolda tuląc do siebie ukochanego umiera z ogromnego bólu po jego stracie. Król Marek dowiedziawszy się o śmierci kochanków, przybywa do Bretanii po ciała zmarłych. Składa je w dwóch trumnach. W nocy u grobu Tristana wyrósł ogromny zielony głóg, który swoim pnączem złączył dwa groby. Miejscowi próbowali wyciąć głóg, lecz ten co noc na nowo odrastał. W końcu Marek nakazał zostawić krzew w spokoju. W ten oto sposób dwoje kochanków pozostało ze sobą na zawsze.