Odpowiedzieć na punkty:

1.Reformy w Kościele Rzymskim

a) reforma benedyktynów

b) zasady odnowy życia zakonnego

c) uniwersalizm papieski

d) sposób wyboru papieża

2. Grzegorz VII i Dictatus papae

3. Henryk IV i droga do Canossy

4. Dalszy ciąg sporu o inwestyturę. Walki wewnątrz cesarstwa

5. Koniec walk o zwierzchnictwo nad światem chrześcijańskim. Konkordat w Wormacji

6. Upadek idei uniwersalistycznej i początek kryzysu papiestwa

Ia -kluniacka reforma, reforma życia zakonnego benedyktynów, wprowadzona w końcu X w. i w 1. połowie XI w. przez opatów (Benon, błogosławiony Odon) z opactwa w Cluny (Burgundia); polegała na powrocie do pierwotnej reguły benedyktyńskiej, przywróceniu surowości obyczajów, podniesieniu poziomu moralnego i umysłowego zakonników (kontemplacja i badania Pisma Świętego oraz życia i pism Ojców Kościoła), rozbudowie liturgii (pielgrzymki, procesje z relikwiami, pieśni kościelne).

Myśl o naprawie ówczesnego Kościoła była realizowana w odrębny sposób w różnych środowiskach. Najwcześniej podjęto ją w domach zakonnych, min. w burgundzkim Cluny w opactwie założonym w 910 roku. Mnisi tego zakonu przestrzegali ściśle reguły św. Benedykta. Powrócono do surowej dyscypliny, codziennego rytmu modlitw. Opat mógł być wybierany tylko spośród mnichów zakonu, a klasztor podlegał bezpośrednio papieżowi. Zapoczątkowana przez Cluny dzieło odnowy życia zakonnego podjęły wkrótce inne klasztory w Europie Zachodniej. Powstała w ten sposób kongregacja, na której czele stał opat Cluny. Na pocz. XII w liczyła już około 2 tys. klasztorów. Próba usunięcia anarchii był także tzw. ruch Pokoju Bożego, który narodził się we Francji w końcu X w. Mnisi z Cluny, a potem też biskupi wystąpili przeciwko przemocy i uciskowi słabych i bezbronnych przez feudałów i rycerstwo. Żądali od nich obrony Kościoła i powstrzymania się od przelewu krwi i zaprzestania wojen prywatnych. Reformą odnowy kościoła, ale traktowaną wyłącznie od strony moralnej interesowało się również Cesarstwo. Wychodziło ono jednak z założenia, że wystarczy podjąć walkę z panoszącym się wśród duchowieństwa zepsuciem obyczajów (choć nadal inwestyturę świecką uznawało za wyłączne swoje prawo- zapewniało ono monarsze wpływ na obsadę wyższych stanowisk kościelnych, odgrywających olbrzymią rolę w zarządzaniu państwem.

b- Synod w 1075 r. i reforma gregoriańska
Najszerszy program reformy sformułował Grzegorz VII (1073-1085,
reforma od jego imienia nosi miano gregoriańskiej). Ogłosił ją na
zwołanym w 1075 r. synodzie. Oprócz podjętych tam uchwał papież wydał
tzw. Dyktat papieski (Dictatus papae), w którym uregulował zasady
wyższości władzy papieskiej nad cesarską.
Postanowienia tego synodu oraz program suwerenności władzy papieskiej
i jej wyższości nad władzą cesarską doprowadziły do ostrego konfliktu
z władcą Niemiec, Henrykiem IV (s. 44).
Ruch dobrowolnego ubóstwa i nowe zakony
Przed potrzebą kolejnych reform stanął Kościół w dobie szybkiego
rozwoju gospodarczego Europy. Gospodarka pieniężna, narodziny miast
i nowego typu społeczeństwa, szybkie kostnienie struktur kościelnych
(w tym także kongregacji kluniackiej), drastyczne rozwarstwienie materialne
ludności i pojawienie się w miastach jako zjawiska masowego nędzy,
Najważniejsze postanowienia synodu (1075)
1. zakaz przyjmowania przez duchownych inwestytury z rąk świeckich;
2. wprowadzenie obowiązującej cały kler zasady celibatu (bezżenności);
3. zreorganizowanie kurii rzymskiej; papież w realizacji programu reform
posługiwał się swoimi wysłannikami, legatam

c
- Uniwersalizm papieski – idea popularna w średniowieczu, zgodnie z którą papież miał sprawować pełnię władzy nad całym światem chrześcijańskim, a więc i władcami świeckimi.

d-
sposób wyboru papieża
Konklawe (łac. conclave, zamknięte pomieszczenie w budynku, pokój) – ogólne zgromadzenie kardynałów, zwoływane po 15, maksymalnie po 20 dniach od śmierci papieża (tyle czasu mają nieobecni kardynałowie na przybycie na spotkanie), poprzedzone okresem novemdiales.

Wyraz conclave jest niekiedy fałszywie objaśniany jako zniekształcenie słów cum clave (co jakoby ma znaczyć "pod kluczem"). W rzeczywistości jest to pospolity rzeczownik łaciński oznaczający pomieszczenie, w którym przebywają kardynałowie podczas wyboru papieża.Pierwszy raz tą nazwą posłużył się papież Grzegorz X około 1274 r. – trzymani "pod kluczem" kardynałowie mieli dokonać wyboru papieża w trzy dni. W przeciwnym razie ograniczano im posiłki. Obecnie przebieg zgromadzenia regulowany jest przez Konstytucję Apostolską Universi Dominici Gregis wydaną przez Jana Pawła II w roku 1996 z modyfikacjami Benedykta XVI z Motu Proprio "De aliquibus mutationibus in normis de electione Romani Pontificis" z dnia 11 czerwca 2007 r. Od czasu Wielkiej Schizmy panuje zasada, że konklawe musi zakończyć się wyborem nowego papieża. Wybór papieża każdorazowo musi nastąpić większością 2/3 głosów. Nie gwarantuje to zakończenia konklawe w określonym terminie[1], ale daje pewność, że nowy papież uzyskał znaczną większość głosów.

W skład konklawe wchodzą kardynałowie elektorzy, czyli wyłącznie ci, którzy w dniu zaistnienia wakatu Stolicy Apostolskiej nie osiągnęli jeszcze wieku osiemdziesięciu lat.Znane w historii zgromadzenia konklawe często trwały kilka dni (a nawet miesięcy). Głosowanie kardynałów jest tajne i toczy się w kolejnych turach. Wspomniana konstytucja ogranicza liczbę głosowań do 30, po czym kardynał kamerling konsultuje się z kardynałami elektorami co do dalszego sposobu postępowania. Nie można w żadnym razie odstąpić od zasady, że papież musi być wybrany co najmniej liczbą 2/3 wszystkich głosów. Dana tura zostaje uznana za zakończoną wyborem, jeśli co najmniej 2/3 głosów (jeżeli liczba elektorów nie jest podzielna bez reszty przez 3, wówczas wymagany jest jeden głos więcej) zostanie oddanych na jednego kandydata. Kardynał prowadzący konklawe pyta wybranego Czy akceptujesz kanonicznie dokonany wybór na najwyższego kapłana?. Po wyrażeniu zgody zostaje nowym papieżem. Następnie pozostali kardynałowie wyrażają oddanie i posłuszeństwo nowemu zwierzchnikowi – homagium.

Wbrew utartej opinii kardynałowie nie są zobowiązani do wyboru nowego papieża spomiędzy siebie. Świadczy o tym bezpośrednio konstytucja Universi Dominici Gregis w n. 83: "niech oddadzą swój głos na tego, kogo także poza Kolegium Kardynałów uznają za bardziej godnego od innych do owocnego i skutecznego zarządzania Kościołem powszechnym", jak również pośrednio, gdyż zawarta jest w niej procedura postępowania na wypadek, gdyby nowo obrany nie miał jeszcze sakry biskupiej .Do tej pory znakiem obwieszczającym dokonanie wyboru nowego papieża był biały dym nad kaplicą Sykstyńską (obecnie nie jest on wspomniany w Universi Dominici Gregis, choć jak pokazało konklawe, po którym wybrano Benedykta XVI, jest to nadal znak stosowany). W ciągu kilku minut po ogłoszeniu wyboru za pomocą białego dymu, ten fakt potwierdzają dzwony watykańskie (to nowy znak). W kolejnym kroku kardynał protodiakon (pierwszy z kardynałów diakonów) oznajmia ludowi dokonany wybór: Annuntio vobis gaudium magnum – habemus papam (Ogłaszam wam wielką radość – mamy papieża) i ogłasza jego imię. Nowo wybrany papież udziela Błogosławieństwa Apostolskiego Urbi et Orbi z balkonu Bazyliki Watykańskiej.

II.

-Papież Grzegorz VII i jego "Dictatus Papae"
Dictatus Papae – program papieża Grzegorza VII dążącego do absolutnej władzy papieża w Kościele, podporządkowania sobie cesarzy, wprowadzenia zakazu przyjmowania przez duchownych inwestytury od władcy świeckiego (co uznano za symonię), a także do scentralizowania Kościoła. Został sformułowany w roku 1075 jako odręczna notatka, która nie miała być przeznaczona do publikacji.

1. Sam Bóg założył Kościół Rzymski

2. Jedynie biskup rzymski ma prawo do godności biskupa powszechnego

3. Na urząd mianuje wyłącznie biskup rzymski i także on ma prawo do zdjęcia z urzędu

4. Podczas synodu przewodniczącym wszystkich biskupów jest legat papieski, ma prawo nakazać im złożenie urzędu chociaż jest niższy rangą
5. Dygnitarze kościelnie nieobecni mogą być pozbawieni godności przez papieża

6. Ci, których dotknęła klątwa papieska nie mogą znajdować się w jednym domu z innymi

7. Wyłącznie sam papież może w określonym czasie tworzyć nowe prawo, współtworzyć kolejne gminy katolickie, zakładać opactwa złożone z kanoników, scalać uboższe biskupstwa a te zamożniejsze dzielić

8. Jedynie papież ma prawo do posługiwania się insygniami cesarskimi

9. Każdy książę powinien całować jedynie stopy papieża

10. Podczas modlitw w kościołach wspominać można tylko imię papieskie

11. W Kościele istnieje tylko jeden papież i tylko on ma prawo do tego tytułu

12. Ma wpływ na władców, w tym także cesarzy, których może detronizować

13. Tylko on może, jeśli zachodzi taka potrzeba, przenieść biskupa do innej diecezji

14. Ma prawo do wszelkich nominacji kościelnych

15. Osoba duchowna mianowana przez papieża ma zakaz służenia w wojsku oraz przyjmowania wyższych stopni z rąk innego dostojnika kościelnego

16. Tylko za zgodą papieża synody nazywane są powszechnymi

17.Wszystkie przepisy i prawa kościelne zyskują na znaczeniu i wadze jedynie za wolą i poparciem papieża

18. Decyzje papieskie nie mogą zostać unieważnione, natomiast on sam ma prawo zdewaluować postanowienia każdej innej osoby

19. Nikt nie ma prawa go sądzić

20. Nikt nie może przy pomocy sądu skazać osoby apelującej do siedziby papieża.

21. Wszystko co w decydujący sposób dotyczy kościołów musi być przedstawione stolicy apostolskiej

22. Stolica apostolska oraz całe ciało Kościoła rzymskiego według Pisma Świętego są nieomylne na wieki

23. Każdy następca Św. Piotra, tradycyjnie nawiązując do jego świętość, wybrany w sposób kanoniczny, po śmierci będzie święty, o czym zaświadczył św. Eunodiusz (*), biskup pawijski, co potwierdzają niektórzy Ojcowie Kościoła, i o czym wspominają dekrety świętego papieża Symacha.

24. Z jego polecenia i przyzwolenia poddani mogą składać apelacje

25. Aby odwołać ze stanowiska biskupa lub też przywrócić go do urzędu, papież nie potrzebuje synodu

26. Katolikiem może się nazywać tylko ta osoba, która wierzy w Kościół Rzymski i godzi się z jego zasadami

27. Papież ma prawo zwolnić z posłuszeństwa sobie bezecnej



III
-Biskupi niemieccy poparli swojego króla, Henryka IV, który ogłosił wybór papieża za nieważny ponieważ nie odbył się on wg nowego regulaminu wyboru przez kardynałów. Papież nałożył na niepokornego władce klątwę co powoduje, że zagrożony utratą tronu Henryk udaje się do Canossy by odkupić swe winy i pojednać się z papieżem (1077 r.). Po pokonaniu opozycji w Niemczech Henryk IV ogłosił detronizację papieża i wybiera własnego kandydata. Koronuje się na cesarza w Rzymie w 1084 roku.

IV.

Panowanie Henryka III to apogeum potęgi średniowiecznego cesarstwa. Cesarz zmarł w 1056.
Papież Wiktor, przebywający wówczas w Niemczech koronował syna zmarłego króla, niespełna 6-letniego Henryka IV. Rządy regencyjne sprawowała cesarzowa Agnieszka z Poitou do 1065. Od początku samodzielnego panowania Henryk musiał zmagać się z opozycją Sasów. Ponadto popadł w konflikt z nowym papieżem Grzegorzem VII o inwestyturę. Niepewny swojej korony, znajdujący się w trwałej wojnie z Sasami, obłożony klątwą przez papieża król musiał ustąpić. Na czele małego orszaku wyruszył do Włoch, aby ukorzyć się przed papieżem. W styczniu 1077 zastał papieża w toskańskim zamku Canossa. 3 dni przebywał boso w styczniowym mrozie przed bramami twierdzy. Udobruchany papież zdjął z Henryka ekskomunikę. Henryk powrócił do Niemczech, gdzie zastała go nowa wojna domowa. Sasi obrali królem Rudolfa szwabskiego. Tym jednak razem Henryk był górą. W bitwie stoczonej latem 1080 zginął sam antykról. W 1084 na czele armii Henryk wyruszył do Rzymu, w celu rozprawienia się z Grzegorzem.

Papieża uratował oddział Normanów, którzy uwolnili go z oblężonej Stolicy Apostolskiej. Zwycięski król dokonał wyboru antypapieża, który przyjął imię Klemensa III. W 1084 antypapież włożył na głowę Henryka koronę cesarską.

Ostatnie 20 lat rządów Henryka to dalsze walki wewnątrz Niemiec, upadek autorytetu cesarskiego. Opuszczony przez ostatniego stronnika Leopolda austriackiego Henryk został zmuszony do abdykacji w 1105. Zmarł na wygnaniu rok później. Władzę w Niemczech przejął jego syn Henryk V. W 1109 zorganizował wyprawę na Polskę, w celu wymuszenia podziału tego kraju pomiędzy dwóch braci: Zbigniewa i Bolesława[4]. W okolicach Wrocławia wojska niemieckie poniosły klęskę w bitwie na Psim Polu. W 1111 został koronowany na cesarza przez papieża Paschalisa II. Okres panowania tego władcy to dalszy, stopniowy ale trwały upadek i rozpad polityczny Niemiec.

W 1122 r. zawarł z papieżem Kalikstem II Konkordat w Wormacji, kończący I spór o inwestyturę. Henryk zmarł bezdzietnie w 1125.

V.

Konkordat wormacki – ugodę tę, zwaną konkordatem, osiągnięto 23 września 1122 r. na synodzie w Wormacji pomiędzy Henrykiem V a papieżem Kalikstem II. Cesarz zrzekł się inwestytury świeckiej duchowieństwa, przekazując prawo wyboru biskupów kapitułom katedralnym. Zgodnie z umową biskupów wybierały kapituły, czyli kolegia kanoników diecezjalnych ale w obecności przedstawiciela władzy świeckiej. Papież wyświęcał tak wybranego biskupa nadając mu pierścień i pastorał (oznaki władzy duchownej). Nowy biskup składał hołd cesarzowi otrzymując od niego berło (symbol lennej władzy świeckiej).

W przypadku spornej elekcji decydujący miał być głos cesarza, ale przy współgodności biskupiej przez wręczenie pierścienia i pastorału, którego dokonywać miał papież. Zawarcie konkordatu spowodowało, że przez prawie dwa wieki papiestwo było niekwestionowaną potęgą w Europie.

VI.Kryzys papiestwa i niepokoje religijne w XIV i XV wieku

Początek XIV wieku był zwiastunek nadchodzącego kryzysu w państwie kościelnym. Bo za takie można uznać strukturę organizacyjna kościoła średniowiecznego o potężnych wpływach w całej europie. Zapoczątkował go spor pomiędzy cesarzem Fryderykiem Barbarossa a papieżem Innocentym III, w którego efekcie papież skazany był na zmianę swojej siedziby z rzymskiej na Awinion we Francji. Kryzys ten stal się przyczyna zmian i zapoczątkował reformy w otoczeniu papieża, zwłaszcza wobec zaistniałej schizmy, wielkiego podziału w kościele, który miał miejsce na przełomie lat 1378-1449. Do tego dochodziły jeszcze ruchy heretyków, które zyskiwały na popularności, osłabiając pozycje kościoła. Sam konflikt zainicjował w XII wieku nowy cesarz niemiecki Fryderyk Barbarossa, który wspólnie ze swoimi zaufanymi sługami w tym jego prawa ręka kanclerzem Rejnoldem z Dassed, próbował podważyć autorytet papieża w owym czasie. Stworzyli oni wykładnie prawa rzymskiego, na mocy, której to cesarz niemiecki miał być pierwszy po Bogu a jego władza miałaby być wyższa, nadrzędną względem papieża. Jednak śmierć cesarza, pozostawia nierozwiązaną kwestie zwierzchnictwa władzy, po śmierci Barbarossy w Niemczech toczą się wewnętrzne walki o władzę.

Czas chaosu w Niemczech wykorzystuje papież Innocenty III, by odbudować pozycje kościoła i samego papieża w Europie. Papież wymagał od innych państw złożenia mu czci, co było równoznaczne ze jego władza jest wyżej niż cesarza niemieckiego, takie zapytanie wystosowano m.in. do polski, która uznała zwierzchnictwo głowy kościoła. Ponadto Innocenty III stworzył teokratyczny program władzy papieża, nazywając siebie namiestnikiem Chrystusa na ziemi. Wydarzenia z XIII i XIV wieku zmieniają sytuacje polityczna w europie, miejsce dotychczas dominującego cesarstwa niemieckiego zajmuje Francja. Lecz nie zmieniło to dążenia obu nowych władców do walki o władzę zwierzchnia. Król francuski Filip IV Piękny dążył do zwierzchnictwa nad papieżem Bonifacym VIII, w walce tej król Francji uderzył w duchowieństwo francuskie nakładając na nie wysokie podatki i wstrzymując przekazywanie funduszy z kościoła francuskiego na rzecz stolicy apostolskiej. W 1302 roku dzięki poparciu dla swojej polityki przez zgromadzenie reprezentantów, a także zmianie na tronie w Niemczech, gdzie nowym cesarzem został Klemens V, król francuski mógł poczuć się zwycięzcą w sporze z papieżem.

Efektem tej polityki było przeniesienie siedziby papieża z Rzymu do Awinion, co powoduje pewne uzależnienie się władzy kościelnej od królów francuskich. Kościół przezywa jeden z trudniejszych okresów w swych dziejach, jest gnębiony wysokimi podatkami, odbieraniem przywilejów politycznych, a ponadto traci autorytet ideologiczny. Kościół podjął się reform we własnym otoczeniu, strukturze, reformowano kurie rzymska, której odnawianie zapoczątkowały tzw. Reformy gregoriańskie. Stworzono instytucje inkwizycji do walki z wszelkimi heretykami. Zmianie uległa administracja kościelna, zaostrzono nadzór nad zbieraniem finansów.

Powolna odbudowa struktur i siły kościoła, doprowadza do podjęcia ryzykownej decyzji przez papieża Grzegorza XI, mianowicie namawiany przez mistyczkę Katarzynę decyduje powrócić się do Rzymu w 1378 roku. Jednak po jego śmierci, kościół zostaje podzielony, dochodzi do podziału wśród kolegium biskupów, które ma wybrać następcę Grzegorza XI, część z nich pozostanie w Rzymie a część z nich powróci do Awinion, okres nazwany był jako wielka schizma zachodnia. Mimo licznych prób rozwiązania pasowej sytuacji, miedzy innymi chciano konklawe przenieść do Pizzy, nie udało się wykreować sensownego rozwiązania z sytuacji, sprawa zajął się sobór. Jednak kościołowi zagrażały nie tylko wewnętrzne spory, ale już wkrótce miał walczyć z nowymi ruchami reformacji i ruchami heretyków, które będą atakować kościół i jego naukę. Do najbardziej znanych ruchów heretyckich tego okresu należeli husyci, którzy głosili sprzeciw wobec bogactw i majątków kościelnych, inna grypa byli anglikanie, którzy uważali ze podstawowym źródłem wiary jest pismo święte.