Fortepian Szopena (C.K. Norwid)


Problematyka:

"Fortepian Szopena" związany jest z kategorią tragizmu u Norwida. Tragiczność w tym wierszu łączy się z realnym i symbolicznym zarazem aktem niszczenia wielkiej wartości. W poemacie ukonkretnieniem tej wartości jest "sprzęt podobny do trumny" - fortepian, na którym grywał Chopin w czasach warszawskich. Fortepian ten został wyrzucony na bruk z okien pałacu Zamoyskich w czasie akcji odwetowej wojska rosyjskiego po zamachu na cesarskiego namiestnika w Królestwie Polskim - gen. Berga.

Muzyka Chopina jest przedstawiona przez Norwida jako ziemskie dopełnienie piękna
doskonałego. Ma ono siłę podnoszenia rzeczywistości do ideału, przemieniania jej w byt
doskonały. Takiej transformacji doznała w muzyce Chopina Polska i polskość: "Polska
przemienionych kołodziejów", czyli chłopów uszlachetnionych dzięki miłości do wykonywanej pracy na roli, co ukazuje sztuka Chopina. W poemacie zarysowuje się tragiczny i wieczny konflikt między pięknem doskonałym, pojmowanym przez Norwida jako dobro, a historią, życiem, realnością - skażonymi przez zło, małość, przez "brak", wedle określenia samego poety. Reprezentantami tego zła są w poemacie właśnie żołnierze ciskający na bruk fortepian. Ale w tym momencie dochodzi w poemacie do głosu norwidowska ironia. Powoduje ona, że efekt czynu mija się z intencjami, że zniszczenie rzeczy nie jest równoznaczne z zagładą wartości.

Zakończenie uderza w ton triumfu: "Ciesz się, późny wnuku... / Jękły głuche kamienie: / Ideał
- sięgnął bruku -". Tę wspaniałą i tajemniczą formułę można rozumieć jako pogodzenie piękna doskonałego i realności, wtopienie się ideału w życie, odkupienie zła przez symboliczny akt cierpienia, wreszcie można ją także zinterpretowac jako zejście Chopina w lud.


Nastroje i tempo poszczególnych fragmentów i cząstek poematu:


I i II - tempo powolne; smutek i refleksja wypływający ze wspomnienia;
zestawienie Chopina z lirą Orfeusza

III - bardzo dynamiczne tempo - wykrzyknienia; nastrój podniosły (hymn
pochwalny); obraz Chopina jak kutej w marmurze postaci; alabastrowa ręka
porównana z klawiaturą z kości słoniowej

IV - ton patetyczny;

V - obraz Polski w muzyce Chopina; nastrój radości

VI - uczucie załamania, zawiedzenia - pogłos dźwięków fortepianu

VII - nastrój podziwu; zwrotka o sztuce, literaturze, dramacie; poszukiwanie
odpowiedzi na pytanie, czym jest sztuka; pozorny dialog, który przechodzi
w monolog

VIII - obraz Warszawy ogarniętej zapałem rewolucyjnym

IX - zryw - wyrzucenie przez Rosjan z okna zamku fortepianu; pokazanie ogromu
wojsk rosyjskich, jęku wdów, żałoby; tempo przyśpieszone, bardzo
dynamiczne - krótsze wersy

X - obraz fortepianu porównany z ciałem Orfeusza rozrywanym przez Menady (boginie zemsty).