Konrad Wallenrod - streszczenie

To wybitne dzieło Mickiewicza jest przykładem nowego w literaturze polskiej gatunku — powieści poetyckiej (stworzonej przez Waltera Scotta i George'a Byrona; zob. rozdz. „Pisarze angielscy"). Ujawnia także inne właściwości lite¬ratury romantycznej: historyzm i tragizm. Poeta konstruował bohaterów i wątki fabularne, sięgając do materiałów historycznych, akcję umieścił w średniowieczu (wiek XIV), w środowisku ry¬cerskim i gotyckiej architekturze zamków (gotycyzm). W ten sposób odkry¬wał dla współczesnych atmosferę tajemniczego, pogardzanego przez klasyków, średniowiecza. Sięgając do wieków średnich nie usiłował jednakże rekonstruować historii, jak czynił to np. Walter Scott. Obraz historii traktował bowiem jedynie jako dogodną maskę do ukazania palących problemów swojej współczesności (tzw. historyzm maski). Bohaterem utworu jest więc przebrany w krzyżacki płaszcz współczesny Mickiewiczowi spiskowiec typu Waleriana Łukasińskiego, Piotra Wysockiego czy też rosyjskich dekabrystów. Konrad jest przedstawicielem pierwszego po¬kolenia Polaków, które historia zmusiła do podjęcia walki z zaborcą w sposób skryty, spiskowy, a więc niezgodny z dotychczasową tradycją etyki rycerskiej. Poeta przedstawił w swojej powieści dylematy moralne i tragizm tego pokole¬nia. Mówi o tym Maria Janion: „W sprzeczności między dążeniem do legalizmu a koniecznością rewolu¬cyjnego czynu, między tradycyjnym etycznym nakazem posłuszeństwa wobec legalnego porządku a moralną oceną tego porządku uznawanego przez rewo¬lucjonistę za nieetyczny, między przyjęciem etycznej konieczności obalenia tego porządku a lękiem przed nieetycznością rewolucyjnych środków — tkwi najgłębsza przyczyna wahań i nieporozumień. Tu właśnie bije źródło moralne tragedii ówczesnego pokolenia rewolucjonistów. Kolizja tragiczna Konrada Wallenroda reprezentuje zatem układ zbieżny z konfliktem etycznym ówczesnego spisku: i w literaturze, i w życiu pojawia się tragizm nieodpartej konieczności obierania dróg działania rozumianych jako nieetyczne; tragizm starcia dwóch racji — racji tych, którym się winno wierność (przy czym samo zaprzysiężenie wierności jest już racją samą w so¬bie, nie wymagającą dodatkowych uzasadnień) oraz racji tych, dla których tę wierność winno się przekreślić i zaprzepaścić; tragizm starcia racji legalnego „porządku” i racji obalenia go za pomocą nielegalnego spisku. Tak pojętemu rozumieniu tragizmu decyzji i działania bohatera odpowiada ukształtowanie tragicznego konfliktu w obrębie poematu. Mickiewicz skupił swoją uwagę na portrecie moralnym bohatera, na dziejach wewnętrznych jego „długiego męczeństwa”, na historii serca, które stało się »gniazdem jaszczu¬rek”. Konrad Wallenrod to opowieść o młodym Litwinie, który zostaje uprowadzony przez zakon krzyżacki i wychowany na prawdziwego Krzyżaka. Akcja utworu toczy się w średniowieczu w okresie walki krzyżacko – litewskich. Tytułowy bohater zostaje jako dziecko porwany przez Krzyżaków. Mimo iż wychowywany na jednego z ich żołnierzy wciąż ma przed oczyma ich napad oraz dźwięk głosu jego matki. W życiu młodzieńca pojawia się nieoczekiwanie pewien starzec – wajdelota Halban. Opowiada chłopakowi prawdę o dzieciństwie chłopca. Od tego momentu podżega młodzieńca do zemsty oraz pielęgnuje miłość do Litwy. Przy nadarzającej się okazji młodzieniec ucieka do swojej ojczyzny. Młody Walter Alf (bo takie wówczas nosił imię) trafił na dwór księcia Kiejstuta, gdzie wspomagał swego pana oraz pokochał i poślubił jego córkę Aldonę. Jednakże szczęście młodzieńca nie trwało zbyt długo. Nadciągała groźba wojny z Krzyżakami. Ponieważ Alf był jednym z nich wiedział jak silnym przeciwnikiem są żołnierze krzyżaccy. Obmyślił więc sposób by pomóc zwyciężyć Litwinom – opuścił on rodzinę oraz ojczyznę i przedostał się do oddziałów wroga. Szybko zyskał uznanie i zaufanie żołnierzy. Zdobył tam jako Konrad Wallenrod władzę komtura oraz pełen szacunek. Zwlekał więc z bitwą. Skruszył on zakon od środka, tak że stał się on bardzo słabym przeciwnikiem dla Litwinów. Jednakże Krzyżacy odkrywają podstęp i zdradę. Konrad decyduje się na samobójczą śmierć. Wkrótce potem ginie także wybranka naszego bohatera.