W okresie, gdy tworzył Walter Scott, Byron, Sheeley, Mickiewicz, Słowacki najpełniejszym wyrazem osobowości staje sie artysta. W romantyzmie jest poeta nie tylko nauczycielem i wychowawca (jak to miało miejsce w oświeceniu), ale jest "wzorem i szczytem", człowiekiem doskonałym. A dzieje sie tak, gdyż poeta jako geniusz ucieleśnia dwie najważniejsze wartości swej epoki: indywidualizm i wolność. I będąc jednostka nieprzeciętna, gotowa wałczyć o swe prawa nawet z Bogiem, bierze na swe barki zadania pozaartystyczne, staje sie przewodnikiem, odkrywca przyszłych losów narodu i ludzkości. Krótko mówiąc: poeta zostaje wieszczem. Poete-wieszcza spotykamy juz w "Konradzie Wallenrodzie". Mickiewicz role ludowego pieśniarza powierzył Wajdelocie. To Halba prowadzi Alfa-Waltera nad brzeg Niemna i zaszczepia w nim umiłowanie Litwy i rozbudza nienawiść do Krzyżaków - to on przez swa opowieść skłania Konrada do wypełnienia misji, której sie podjął; to on odtrąca kielich z trucizna, by żyć i opowiadać o czynie Wallenroda. Tak wykreowany Mickiewiczowski poeta ma rozbudzać patriotyzm, inspirować czyn narodowy i zachowywać w pamięci narodu dzieło Konrada. O roli tworzonej przez Falbana poezji mówi Mickiewicz w "Pieśni Wajdeloty". Nazywa poezje "skarbnica" historii, bo dawne wieki łączy z "młodymi laty", stoi na straży "narodowego pamiątek kościoła", jest wreszcie nieśmiertelna. Najpełniejsza kreacja romantycznego poety jest Konrad w "Improwizacji". Jako improwizator znajduje sie bohater w sytuacji natchnionego-poety, przez którego przemawia Bóg. I to właśnie improwizacja ma być dowodem twórczej samowystarczalności Konrada, sięgającego po "żad dusz". Poeta-bohater, który, jako "najwyższy z czujących" w imieniu cierpiącego narodu podejmuje rozprawę z Bogiem, wierząc w moc swojego uczucia. "Nie-Boska komedie" można śmiało uznać za ogromna polemikę z taka wizja poety, za glos sprzeciwu w przypisywaniu poecie atrybutów niemalże boskich. Poezja, a raczej samo bycie poeta, nabiera u Krasińskiego wymiarów wręcz katastroficznych. Wydawać sie może, Iz poeta w "Nie-Boskiej" jest jedynie hrabia Henryk, żyjący w świecie iluzji i Marzen, hrabia poszukujący wciąż nowych wrażeń, nowych źródeł inspiracji. Złudzenia uznaje za rzeczywistość i w ich imię szuka swego miejsca na ziemi - romantycznej kochanki sławy. U Krasińskiego poeta zostaje pozostawiony wobec dwu sil, które toczą bój o jego dusze. Anioł mówi mu o ideałach i miłości. Dziewica - symbol idealnej poezji a zarazem zły duch-kusi pięknem i sława. Hrabia Henryk posłuchał Dziewicy i... zniszczył wartości autentyczne: szczęście rodzinne, miłość najbliższej osoby. Hrabia usiłując ułożyć swe Zycie zgodnie z literackimi koncepcjami, utrącił rozeznanie, gdzie kończy sie literatura a zaczyna zwyczajne Zycie - stal sie postacią tragiczna. Poezja hrabiego Henryka, stanowiąc zagrożenie dla jego zasad moralnych i będąca źródłem nieszczęścia jednostki, jest poezja nieszczera. Poetami u Krasińskiego SA również jego zona i jego syn. Ich poezja jest darem bożym - darem ofiarowanym Marii za miłość do męża i Ościowi za dziecięca niewinność. Podstawa tworzonej przez te dwójkę "prawdziwej poezji" SA autentyczne wartości, takie jak dobro, piękno, miłość bliźniego. Bycie jednak poeta i w tym wypadku nie daje szczęścia, a wyzwala szczęście. To cierpienie potęguje tylko poczucie osamotnienia i niezrozumienia. Poezja ma wyrazić te cala skale uczuć ludzkich. Literatura romantyczna daje wyraz dążeniu do mistrzostwa formy. Poeta-geniusz musi być mistrzem słowa - wykazać absolutna biegłość w zakresie języka, stylu, kompozycji. I właśnie owo pragnienie poetyckiej wirtuozerii wypowie Słowacki w "Beniowskim":
"Chodzi mi o to, aby język giętki
Powiedział wszystko, co pomyśli Glowa..."
Juz nawet nie normy ale samo tworzywo nie może krępować artysty, którego celem jest pełna swoboda i ekspresja: "Strofa powinna być taktem, nie wędzidłem." "Beniowski" jest nieomal encyklopedia wiadomości o romantycznej literaturze, znaleźć można w nim i krytykę prowincjonalizmu i krytykę monotematyczności ("...precz mowo smętna co myślom własne odejmujesz twarze"), od których to literatura tworzona przez współczesnych Słowackiemu nie zdołała sie uwolnić. Ale tez przyklaskuje twórca "Ojca zadżumionych" Krasińskiemu i jego pomysłowi podzielenia poezji na prawdziwa i nieszczera. Stad tez jest "Beniowski" wyrazem podziwu dla "prawdziwej poezji", a lekceważenia dla naśladownictwa. Jeżeli chodzi zaś o wizerunek poety w "Beniowskim"... siebie samego Słowacki kreuje na poetę - Władce języka, poetę , który chce i umie nadąć myślom "rym królewski" Jana z Czarnolasu. Ze Słowackim kojarzy sie zwykle kilka poematów, stanowiących rodzaj albumu autobiograficznego. Do tych "albumów" należy przede wszystkim "Testament mój", elegia, w której Słowacki ukazuje, Iz jako poeta jest w stanie stworzyć własny mit. Poeta w tym utworze staje sie zarazem wieszczem i prorokiem, który potrafi przewidzieć własna śmierć i który wie, ze nie pozostawia dziedziców dla swojej "lutry". Poezja traktowana jest jak siła, będąca w stanie odrodzić duchowo naród, ożywić na nowo umiłowanie wielkich idei. Druga miniatura - "Hymn" - ukazuje poetę wygnańca, skazanego na beznadziejna tułaczkę, poetę nostalgika i pesymistę, rozumianego jedynie przez Boga. Na niezrozumienie i niedocenienie przez współczesnych żalić sie Bedzie tez poeta w "Grobie Agamemnona":
"Tak wiec-to los mój na grobowcach siadać(. . . )
Nieme mięć harfy i słuchaczy głuchych
Albo umarłych..."
Jest wreszcie wśród liryków Słowackiego przejmujący obraz grobu poety:
"Z grobowca mego zasną lilie,
Grób jako biała czara prześliczna -
Światło po nocy spod wieka bije
I dzwoni cicho dusza muzyczna."
takim wizerunkiem kończą sie wizje poety, naszkicowane jego własna ręka a proroczo wręcz ujmujące jego przyszłość - "...za grobem zwycięstwo.". Według romantyków poezja powinna imponować swa różnorodnością, głębia myśli, żarem uczucia, doskonałością artystyczna. To w poezji utrwalali oni swoje przelotne uczucia, wywołane przez obcowanie z przyroda, ludźmi. Mistrzostwo i artyzm tworzonej przez siebie poezji poświęcali służbie społecznej, dla dobra zniewolone-go narodu.