Sonety nad głębiami

Sonet XIII -"Przeszłość nie wraca jak żywe zjawisko". Asnyk wraca w tym sonecie do refleksji wyrażonych w wierszu "Do młodych". Refleksje te dotyczą relacji między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Wg. niego te 3 aspekty czasu w dziejach ludzkości są ze sobą nierozerwalnie związane i stanowią po prostu proces cywilizacyjny. Między tymi kategoriami czasu nie ma przeciwieństwa; praca minionych pokoleń i ich dorobek służy współczesnym a ci z kolei pracują dla przyszłości. Poeta stwierdza:
"Zawsze z tej samej życiodajnej strugi
Czerpiemy napój, co pragnienie gasi;
Żywi nas zasób pracy plemion długiej"
Sonet XXIV -"Póki w narodzie myśl swobody żyje". Sonet ten jest wyrazem refleksji związanych z ówczesną sytuacją polityczną Polski. Poeta myśli i mówi o Polsce znajdującej się w niewoli, Polsce pozbawionej prawa do państwowego bytu. To jest jednak podtekst sonetu, nie ma w nim bowiem ani jednego słowa o Polsce i Polakach. Refleksje poety dotyczą sytuacji ogólnej narodu, nie mającego własnego państwa. Podmiot liryczny wyraża myśl o roli świadomości niezbędnej do przetrwania niewoli i odzyskania w przyszłości niepodległości. Świadomość narodowa jest wartością niezniszczalną, wróg wobec niej jest bezsilny, tkwi ona bowiem w sercach i umysłach ludzi. Naród żyje doputy, dopóki żyje jego narodowa świadomość, przywiązanie do ojczystej mowy, zdolność do tworzenia kultury. Gdy zabraknie zbiorowej świadomości naród staje się samobójcą, z własnej woli przestaje być narodem. Poeta ostrzega Polaków przed zwątpieniem, rozpaczą, nakazuje wiarę w odzyskanie niepodległości, wiarę we własne narodowe wartości.