Quo vadis - streszczenie

Powieść składa się z jednego tomu. Akcja wydarzeń odbywa się w I wieku n.e. w Rzymie.
Po całonocnej uczcie u Nerona Petroniusz zażywa kąpieli by się zrelaksować. Odwiedza go jego siostrzeniec Marek Winicjusz, który przybywa do swego wuja z prośbą o pomoc. Wyznaje iż zakochał się w pewnej pięknej kobiecie. Jego wybranką jest Ligia córka króla barbarzyńskiego plemienia Ligów. Winicjusz radzi się Petroniusza w jaki sposób zdobyć wybrankę. Zwierza przy tym ze swojego proroczego snu, w którym pojawiła się przepowiednia wielkich zmian w jego życiu. Petroniusz obiecuje pomóc zakochanemu młodzieńcowi. Mężczyźni odchodzą a w pomieszczeniu gdzie rozmawiali zjawia się zakochana w Winicjuszu – lecz ukrywająca to uczucie – niewolnica i składa pocałunek na posągu Petroniusza.
Zaraz po śniadaniu obaj mężczyźni wyruszają do domu w którym mieszka Ligia – rozprawiając w czasie drogi o dziewczynie, o jej zaletach, urodzie, o tym iż to właśnie opiekunowie Ligii zatroszczyli się kiedyś o rannego Winicjusza. Winicjusz nadmieni, iż dziewczyna narysowała symbol ryby na piasku – symbol chrześcijaństwa.
Gdy mężczyźni przejeżdżali obok księgarni, Petroniusz poprosił o zatrzymanie lektyki. Udał się do księgarni po prezent dla Winicjusza – była to księga autorstwa Petroniusza, lecz z obawy przed złą sławą autor nie ujawnił się. Mężczyźni przybywają do domu Ligii gdzie wita ich zdziwiony gospodarz domu. Ligia wraz z małym Aulusem i Winicjuszem, udają się na spacer po ogrodzie. Dorośli zaś pozostają na miejscu. Winicjusz próbuje wyznać dziewczynie co do niej czuje, lecz ta nie odczytuje intencji zakochanego młodzieńca, jednakże wzbudza on w niej i pozostawia dziwny niepokój.
Petroniusz dzieli się wrażeniami z wizyty w domu Ligii. Nie potrafi pojąć dlaczego Pomponia – opiekunka Ligii nosi żałobę po swej ukochanej córce Julii. Wyjaśnia także czemu nie zdradził gospodarzom prawdziwego powodu ich wizyty. Jednocześnie zdradza iż już obmyślił plan jak zdobyć Ligię.
Następnego dnia Petroniusz udaje się na dwór Nerona gdzie obaj mężczyźni odbywają długą rozmowę. Trzy dni po tej wizycie do domu Ligii przybywają rzymscy żołnierze i zabierają przerażoną dziewczynę na dwór Nerona. Winicjusz odkrywa prawdę, iż Petroniusz wcale nie chciał mu pomóc i zabrał Ligię dla siebie. W pałacu dziewczyną opiekuje się Akte wtajemniczająca swoją podopieczną w tajniki życia na dworze Nerona. Przerażony całą sytuacją Aulus udał się do domu Petroniusza, gdzie zastał tylko Winicjusza, po jego minie na wieść o porwaniu Ligi zorientował się, że młodzieniec jest niewinny. Winicjusz obiecał uwolnić albo pomścić dziewczynę. Jednak gdy tylko nieco uspokojony Aulus powraca do siebie otrzymuje list od Winicjusza z wyjaśnieniami, iż ten poddaje się woli cesarza.
Na dworze Nerona odbywa się uczta, na której jest także Ligia. Dziewczyna z ogromnym przerażeniem obserwuje upijających się gości. Pijany Winicjusz jest agresywny i oznajmia Ligii że porwie ją do siebie i wbrew woli dziewczyny całuje ją. Z rąk Winicjusza uwalnia przerażoną Ligię Ursus. Ursus i Ligia obmyślają plan ucieczki z pałacu Nerona. W tym czasie w domu Winicjusza trwają przygotowania do przyjęcia Ligii. Winicjusz nie zna planów dziewczyny i Ursusa, który obiecał iż ją uwolni. Ursus zbiera zaufanych chrześcijan i razem odbijają Ligię w czasie jej drogi do domu Winicjusza. Gdy zakochany młodzieniec dowiaduje się o ucieczce dziewczyny wpada w ogromną furię i z wściekłości morduje jednego z niewolników a pozostałych nakazuje wychłostać. Organizuje pościg za Ligią, lecz nie udaje mu się jej odszukać. W tym samym czasie z pałacu cesarza dochodzą głosy iż jego córeczka zachorowała. Podejrzenia są kierowane na Ligię. Neron postanawia odszukać Ligię, lecz jedna z niewolnic odradza mu to posunięcie. Nadmienia iż będzie to jednoznaczne z obwinieniem dziewczyny, która darzy uczuciem Nerona.
Petroniusz widząc w jakim stanie jest jego siostrzeniec podsyła mu najpiękniejsze niewolnice, lecz ten ich nie przyjmuje. Petroniusz wynajmuje do poszukiwań bezwzględnego i wyrachowanego Chilona Chilonidesa – filozofa i lekarza, ten za odpowiednią sumę zgadza się i obiecuje odszukać dziewczynę. Ten rozpoznaje płaszcz oraz symbol ryby jaki naszkicowała Ligia.
Z pałacu Nerona naciągają złe wieści – córeczka cesarza zmarła. O śmierć dziecka podejrzewana jest Ligia – wydano na nią wyrok śmierci. Neron jest zły na Winicjusza iż to on sprowadził Ligię na jego dwór. Temu jednak udaje się przekonać cesarza, iż to nie była wina Ligii, przekonuje też Nerona do opuszczenia Rzymu na jakiś czas.
Wynajęty przez Petroniusza Chilon ustala iż dziewczyna mogła zostać uwolniona przez swoich braci w wierze. Aby odnaleźć dziewczynę wchodzi on w środowisko chrześcijan w nadziei, że wśród nich będzie też Ligia. W czasie jednego ze zgromadzeń, w których uczestniczy Chilon , pojawia się stary chrześcijanin Glaukus. Rozpoznaje Chilona. Od tego czasu Chilon knuje w jaki sposób pozbyć się niewygodnego świadka. Wmawia Ursusowi, iż Glaukus jest synem Judasza i nakazuje Ursusowi usunąć starca. Winicjusz dowiedziawszy się o szykowanym spisku zamierza też przybyć na nabożeństwo w czasie, którego planuje uprowadzić Ligię. Obawiając się jednak silnego Ursusa wynajmuje najsilniejszego z Gladiatorów Krotona, by ten pozbył się rywala.
Pojawia się wreszcie długo oczekiwany św. Piotr ze swoim kazaniem, które zmienia spojrzenie na chrześcijan zarówno u Winicjusza jak i u Chilona.
W tłumie Chilon dostrzega Ligie i Ursusa. Po zakończonym nabożeństwie Winicjusz i jego towarzysze idą za Ligią i Ursusem. W walce celem której było odzyskanie Ligii, ginie Kroton. Ursus w chwili porywu chce także zabić Winicjusza jednak piękna Ligia staje w jego obronie i nie pozwala uśmiercić Winicjusza. Chilon opatruje rannego Marka, a ten obiecuje że nie będzie już prześladował ani chrześcijan ani Ligii. Obserwujemy niezwykłą scenę – pojawia się Glaukus i rozpoznaje w Chilonie swojego prześladowcę; dodatkowo Ursus wyznaje lekarzowi, że to za namową Chilona miał zabić Glaukusa; to co dzieje się w chwilę po tym wyznaniu, zmienia bardzo postawę Winicjusza – chrześcijanie wybaczają Chilonowi. Winicjusz jest poruszony tak piękną postawą i zdumiony religią, której nie znał, a na temat której słyszał tylko same oszczerstwa.
W czasie nieobecności Ligii, Winicjusz obywa długą rozmowę z Ursusem – dowiaduje się wielu ciekawych rzeczy na temat chrześcijan i ich relacji pełnych miłości, wzajemnego szacunku i przebaczenia. Jednocześnie w Marku następuje głęboka duchowa przemiana. Jego miłość do Ligii nabiera zupełnie innego kształtu i znaczenia. Winicjusz cały okres swojej rekonwalescencji odbywa na rozmowach z Ligią oraz z odwiedzającymi Tars Piotrem i Pawłem. Poszerza swoją wiedzę na temat przykazań Bożych oraz zasad życia chrześcijańskiego. Jest nimi zachwycony.
Wkrótce po pełnym powrocie do zdrowia zarówno Ligia jak i Winicjusz opuszczają schronienie. Marek powraca na swój dwór, gdzie zastaje swoją służbę bawiącą się i ucztującą. Rozgniewany zamyka się w swojej bibliotece gdzie spędza kilka dni w odosobnieniu. Służba drży na myśl o tym co też wymyśli Marek. Jego postawa szokuje wszystkich, Marek po wyjściu zwraca się do służby słowami: „Przebaczam wam, wy zaś dobrą służbą starajcie się naprawić winy”. Ku wielkiemu zdziwieniu Marka, wywołuje to tylko większą motywację służby do oddania mu oraz wzbudza w nich głęboki szacunek. Co jakiś czas do domu Marka przybywa Glaukus z wiadomościami od Ligii. Marek wiele czasu spędza na rozważaniach nauk które poznał. Zamierza nawet się ochrzcić, lecz rezygnuje z tego zamiaru gdy Glaukus przekonuje go iż tym czynem nie zdobędzie miłości Ligii. Wreszcie Galukus przestaje odwiedzać Winicjusza co wzbudza w nim ogromny niepokój i liczne wątpliwości. Rzuca się wówczas na nowo w wir rozpusty by zapomnieć o swej ukochanej, lecz nie udaje mu się tego uczynić.
W tym samym czasie do Rzymu powraca Neron wraz z Petroniuszem. Marek odwiedza wuja. Dziwi się jego szczęściu i dowiaduje się iż ten poślubił niewolnicę Eunice i w niej znalazł prawdziwą miłość swego życia. Marek zwierza się wujowi ze swoich rozterek i niepokojów, przy tym wychwala chrześcijan co do których Petroniusz nie daje się w ogóle przekonać. Wuj nie rozumie zrozpaczonego siostrzeńca ani postawy Ligii.
Neron po swoim powrocie na dwór zaczyna nudzić się swoim pałacem. Zabiegający o względy cesarza Tigellius sprowadza do pałacu egzotyczne rośliny, zwierzęta, tkaniny, naczynia i inne ozdoby. W końcu organizuje dla swego pana ucztę na wodzie, co bardzo przypada Neronowi do gustu. Po uczcie i przybyciu na brzeg rozpoczyna się prawdziwa zabawa, w trakcie której Marka próbuje uwieść sprytna Poppea. Gdyby Neron odkrył zdradę Marek naraziłby się cesarzowi. Zdenerwowany Winicjusz opuszcza ucztę.
Nieoczekiwanie Marek otrzymuje zaproszenie na dwór cesarza – nie stawienie się na rozkaz groziło śmiercią. W tym samym czasie u Marka zjawia się Chilon z wiadomością , iż zna miejsce pobytu Ligii i namawia Marka do uprowadzenia dziewczyny. Winicjusz, który myślał już zupełnie odmiennymi kategoriami, nakazuje wychłostać Chilona. Gdy ten traci przytomność Winicjusz próbuje ocucić nieszczęśnika by ten doprowadził go do Ligii. Daje zdrajcy pieniądze w zamian za milczenie i odejście. Chilon przyjmuje zapłatę, odchodzi ale z zamysłem zemsty.
Uradowany widokiem Ligii Winicjusz prosi opiekunów Ligii o jej rękę – św. Piotr udziela błogosławieństwa obojgu kochankom.
Szczęśliwy Marek zwraca wolność wszystkim swoim niewolnikom. Decyduje się także przyjąć chrzest. Zbliża się wyjazd Nerona do Ancjum – Winicjusz mimo, iż nie chce rozstawać się z ukochaną, musi ją opuścić i towarzyszyć cesarzowi. Każdego dnia zakochany młodzieniec śle listy do swej ukochanej. W jednym z nich zdradza knowania Nerona, który planuje podpalenie i spalenie Rzymu. Jedynym powodem uczynienia tego jest kaprys znudzonego władcy.
Neron docenia wszelkie starania Petroniusza i czyni go swoim powiernikiem, dzięki czemu Petroniusz zyskuje dla swojego siostrzeńca pozwolenie powrotu do Rzymu oraz zezwolenie a wręcz nakaz zaślubin z Ligią.
Tymczasem okazuje się iż okrutny plan Nerona właśnie się dokonał – goniec przynosi wieść iż Rzym płonie, ku ogromnemu zadowoleniu Nerona. Zrozpaczony Marek przybywa do Rzymu by ratować ukochaną jednak nie zastaje jej w jej domu. Jest pewien że przy Ursusie nic nie grozi jego ukochanej. Na drodze Marka pojawia się po raz kolejny Chilon i doprowadza znowu Marka do Ligii tym razem w zamian za obietnicę domu z winnicą. Wśród płonących domów i uciekających w popłochu ludzi, Marek przyjmuje chrzest.
Uciekająca ludność Rzymu podejrzewa o podpalanie miasta Nerona. Sam cesarz zjawia się w nim nocą by lepiej mógł się przyjrzeć realizacji swojego planu. Napierający tłum staje się zagrożeniem dla Nerona, który postanawia publicznie wskazać winnych tragedii. W rezultacie przemyśleń ogłasza on iż winnymi spłonięcia Rzymu są chrześcijanie. Petroniusz zaniepokojony tymi oskarżeniami próbuje ostrzec Winicjusza i Ligię i skłonić ich do ucieczki. Tymczasem spragniony wrażeń Neron nakazuje uwięzić wszystkich chrześcijan jednocześnie ogłaszając wielkie igrzyska w Rzymie. W tym celu rozpoczęto budowę ogromnej areny oraz sprowadzano dzikie zwierzęta . W trakcie aresztowań w ręce Rzymian trafia także Ligia. Zrozpaczony Marek podejmuje wszelkie próby by uwolnić ukochaną, lecz wszystko to zawodzi. Wreszcie od zguby wyzwala nieszczęsną Ligię choroba.
Tymczasem w Rzymie rozpoczynają się krwawe igrzyska polegające na okrutnym mordowaniu na oczach zgromadzonej licznie publiczności chrześcijan – na arenę zostają wpuszczone dzikie zwierzęta które pożerają i rozszarpują modlących się chrześcijan. Następną „atrakcją” igrzysk są tzw. żywe pochodnie – na arenie pojawiają się krzyże z przytwierdzonymi chrześcijanami. Krzyże zostają podpalone.
W tym czasie Marek obmyślił plan wyzwolenia ukochanej – ponieważ choroba na którą zapadła to choroba śmiertelna i umierało na nią wielu chrześcijan – Marek przekupuje strażników, którzy mają umieścić Ligię w trumnie. Jednakże i ten plan zawodzi – Ligia zostaje przeniesiona gdzie indziej.
Zrozpaczony Marek spotyka na swej drodze Piotra i błaga o modlitwę za Ligię – ten jednakże ze spokojem nakazuje Markowi wierzyć, iż Ligii nic się nie stanie.
Na arenie nadal odbywają się krwawe igrzyska – ich świadkiem jest także Chilon, który nie mogąc znieść tego przerażającego widoku ginących chrześcijan – wykrzykuje iż to Neron podpalił Rzym i zakazuje dalszego torturowania i mordowania chrześcijan. Oskarżeniem tym Chilon naraża się na złość cesarza, który nakazuje mu odwołać słowa. Chilon nie czyni tego, zostaje więc poddany okrutnym torturom w wyniku których umiera.
Petroniusz postanawia prosić Nerona o łaskę dla Ligii – ten mówi, iż się zastanowi jednakże nie realizuje prośby Petroniusza. Nastaje dzień kiedy na arenie pojawia się także Ligia. Zostaje ona przywiązana do rogów byka, z którym ma walczyć Ursus. Potężny Gladiator daje radę zwierzęciu dzięki czemu oboje uzyskują wolność. Szczęśliwy Marek zakrywa swoją tuniką ciało pięknej Ligii.
Winicjusz troskliwie opiekuje się ukochaną aż ta odzyskuje w pełni siły i zdrowie.
Neron nakazuje pojmanie i prześladowanie apostołów Piotra i Pawła, którzy w rezultacie giną śmiercią męczeńską, na oczach wielu swoich wyznawców. W czasie drogi ich męki towarzyszą im liczne tłumy.
Tymczasem Petroniusz walczy o odzyskanie łaski w oczach Nerona, jednakże ten wydaje wyrok na niepokornego Petrioniusza – wuj Marka wraz ze swoją ukochaną ginie na oczach zadowolonego Nerona w uczty na której odczytuje on oskarżycielski list dotyczący Nerona. Petroniusz wyśmiany przez cesarza każe lekarzowi otworzyć sobie żyły i umiera, to samo czyni jego wybranka Eunice.
Epilog
Zakończenie powieści, może zadziwić, gdyż śledzący śmiałe i okrutne poczynania Nerona czytelnik, może spodziewać się iż Neron będzie nadal rządził i knuł dalej swoje zbrodnie. Dzieje się jednak zupełnie odwrotnie. Do Rzymu powraca Neron, który nie przewidział, iż w mieście wybuchł bunt i wybrano nowego władcę. Neron przekonany iż przybyły goniec przynosi wyrok śmierci na byłego cesarza postanawia sam odebrać sobie życie. Neron umiera w poczuciu, iż to jemu należą się wszelkie zasługi i że to on zasłuży na pamięć wśród poddanych. Następnego dnia wierna Akte pali ciało Nerona na stosie.
Na koniec narrator dokonuje podsumowania: I tak minął Nero, jak mija wicher, burza, pożar, wojna lub mór, a bazylika Piotra panuje dotąd z wyżyn watykańskich miastu i światu. Pamiątką tamtych zdarzeń jest mała kapliczna z napisem Quo vadis, Domine?