Chudy literat (A. Naruszewicz)

Satyra A. Naruszewicza, wydana w zbiorze wszystkich jego utworów pt. "Dzieła" (1778).


Tematyka:

Tematem utworu jest tragiczna sytuacja polskiego czytelnictwa tego czasu, a bohater tytułowy to żywy przykład stosunku społeczeństwa do literatury. Literat ten na próżno czeka na kupujących, na próżno reklamuje Tacyta, "Polskie dzieje", książki omawiające sytuacje w krajach Europy, a nawet te, które dają praktyczne wskazówki, jak prowadzić wzorowe gospodarstwo. Szlachcie, podobnie jak bohaterowi "Małżeństwa z kalendarza" Bohomolca, wystarczy kalendarz, w którym podane wiadomości nie wymagają żadnego wysiłku umysłowego i nie wybiegają poza przeciętny poziom umysłowy tych, którzy go czytają. Dlatego prawdziwy smutek przebija ze słów literata, gdy mówi o ówczesnym społeczeństwie:

"Niepokupny dziś rozum: trzeba wszystko strawić,
Kto go chce na papierze przed światem objawić ...
... w naszym kraju jeszcze ten dzień nie zaświtał,
Żeby kto w domu pisma pożyteczne czytał".