Doktor Faustus (Tomasz Mann)

Powieść Tomasza Manna "Doktor Faustus" (1947) jest związana, chociaż w sposób pośredni,
z Goethem i jego twórczością.


Treść utworu:

Fabułę powieści stanowi fikcyjna historia życia kompozytora Adriana Leverkuhna, który
- podobnie jak Faust Goethego - zawiera pakt z diabłem i dzięki temu zapewnia sobie 20 lat
twórczej pracy (inaczej jednak niż ten Faust - po upływie określonego terminu nieuchronnie
skazany jest na przegraną, tak jak Faust w legendzie i literaturze przed Goethem). W tym
czasie, toczony śmiertelną chorobą, która stanowi istotny element paktu, dzięki ogromnemu
wewnętrznemu wysiłkowi, maksymalnej koncentracji, podporządkowaniu wymaganiom swej pracy
całego otoczenia, kosztem ogromu cierpień własnych i cierpień najbliższych, tworzy niezwykłe
dzieło muzyczne, które wprawdzie w swym założeniu ideowym jest antyludzkie, poniżające
człowieka, zimne i okrutne. Stanowi ono, jak to wyraźnie i jednoznacznie formułuje Mann,
świadome "przekreślenie" IX symfonii Beethovena. Jednakże właśnie dzięki ładunkowi
przekraczającemu ludzką miarę cierpienia twórcy jest to dzieło wielkie i nieśmiertelne. Cierpienie
to jest istotnym sprawdzianem zaangażowania twórcy w losy jego narodu i poprzez naród
- ludzkości. Kompozytor, pod naciskiem choroby, nadludzkiego wysiłku twórczego i - co
najważniejsze - myśli ideowej swego dzieła, skierowanej przeciwko samej istocie
człowieczeństwa, popada w obłąkanie i umiera.


Historia Niemców i Niemiec:

Przedstawiona w powieści historia Kaiseraschern, jego rodzinnego miasteczka, stanowi syntezę
całych dziejów Niemiec. Postać Leverkuhna jest symbolem współczesnych losów narodu
niemieckiego. Poszczególne etapy jego życia, opowiadanego przez przyjaciela Zeitbloma,
przeplatane są nieledwie kronikarskimi fragmentami, referującymi krótko, ale niezwykle
przejmująco węzłowe punkty przebiegu drugiej wojny światowej. Przedostatni akapit książki mówi
o śmierci bohatera; ostatni - o zmierzającym ku katastrofie narodzie niemieckim. Końcowe
zdanie powieści identyfikuje obie warstwy utworu, łączy w jeden znak losy bohatera z tym, co on
oznacza, z losami jego ojczyzny. Złożone w swej funkcji dzieje Adriana Leverkuhna stanowią
zatem jeszcze jeden przykład stawiania przez Tomasza Manna problemu życia i śmierci oraz
udziału sztuki w jego rozwiązaniu.