Szewcy (Stanisław Ignacy Witkiewicz)

Dramat S.I. Witkiewicza, pisany w latach 1931-34, wystawiony w 1957 r. Sztuka ta zamyka
dorobek dramaturgiczny Witkacego. Autor w podtytule określił rzecz jako "Naukową sztukę ze śpiewkami w trzech aktach". Utwór traktuje o problemach współczesności, dziejowych
kataklizmach. "Szewcy" to obraz ludzkości namalowany przez człowieka zrozpaczonego
i nienawidzącego zmian, które niechybnie nadejdą i już się czają za progiem. Napisany został
z rozmachem, reżysersko trudny, chociaż atrakcyjny dla inscenizatora.

Fabuła utworu:

W dramacie występuje zaledwie kilkanaście postaci, jednak widz odnosi wrażenie, że scenę
zapełniają tłumy.

Już na początku sztuki zachwianiu ulega prawdopodobieństwo zdarzeń i realiów. Szewcy, którym przewodzi Sajetan Tempe, robią wprawdzie buty, ale powoli rodzi się wśród nich "świadomość rewolucyjna", podnoszą głowy w nadziei na lepszy los w świecie, w którym to oni - lud roboczy - będą rządzić.

Po drugiej stronie barykady staje prokurator Scurvy, początkowo liberał i demokrata, w końcu
- faszysta. Z usposobienia niesympatyczny, wulgarny, pragnie za wszelką cenę awansu
społecznego przy pogłębieniu różnic między nim a robotnikami (sam należy do burżuazji). Jego sojusznikiem w walce z szewcami staje się bojówka faszystowska "Dziarscy Chłopcy".

Pierwszy przewrót nie udaje się i szewcy znajdują się w więzieniu. Nie mogą pracować, więc
"zamknięci w przymusowej bezrobotności" wzniecają kolejny bunt, tym razem poprzez pracę.
Swoją "metafizyką pracy" "uszewczają" strażników, głosząc hasło: "But jako abso-lut". Jednak i to nie na wiele się zdaje. Wyeliminowany zostaje - jako zbyt ugodowy - Sajetan Tempe, następuje rozprawa z chłopami na scenę wkracza Hiper-Robociarz z bombą-termosem (ciąg zdarzeń analogiczny do przebiegu rewolucji październikowej). W trakcie całego zamieszania zarówno szewcy, jak i Robert Scurvy pragną odbyć stosunek seksualny z Księżną Iriną Wsiełodowną Zbereźnicką-Podberezką, przedstawicielką znienawidzonej klasy posiadającej, atrakcyjną dla wszystkich i jednocześnie pogardzaną. W zakończeniu owego boju klasowego panują już niepodzielnie aktywiści partyjni na usługach systemu totalitarnego. Z ich ust wydobywa się demagogiczny bełkot. Ideałem nowego systemu jest człowiek-maszyna, bezwzględnie podporządkowany władzy. Zwycięża nuda, absurd, groteska.

W tekście wymieszane zostało słownictwo pseudonaukowe, pseudowulgarne ("sturba ich suka malowana") i potoczne. Dramat nie stosuje się do wymogów Witkiewiczowskiej Czystej Formy, jest zbyt mocno osadzony w rzeczywistości, choć dominantą jest groteska, absurd.