Dusiołek (Bolesław Leśmian)

Wiersz Bolesława Leśmiana z tomu "Łąka" wydanego w 1920 r.


1. Treść wiersza:

Bajdała, na wzór mickiewiczowskiego Konrada z Wielkiej Improwizacji, występuje do Boga
z pretensjami: "Dlaczego stworzyłeś Dusiołka?". Kłótnia z Bogiem brzmi tu humorystycznie, lecz ma głębszy sens: to Bóg staje się odpowiedzialny za zło i ciężar psychiczny człowieka, bo je stworzył - "potworzył" mówi Bajdała.


2. Wymowa filozoficzna "Dusiołka":

Liryk ten w panteistyczny sposób sugeruje uznanie Boga-Absolutu w wiecznie żywych,
kreacyjnych siłach natury, która w swoim nieskończonym "stawaniu się" dopuszcza istnienie
tworów dziwnych, wciąż tworzących się, będących w trakcie licznych przekształceń. Jedną
z takich postaci jest właśnie Dusiołek, uchwycony w jednej z faz swojego istnienia.

Poeta postrzega rzeczywistość jako podwójną, złożoną z dwóch sfer: realnej, materialnej, czyli człowieczej oraz wiecznej, duchowej, czyli boskiej. Wynika z tego, że człowiek i Bóg stoją na zupełnie przeciwnych biegunach. Człowiek jest tak zanurzony w kręgu swoich ziemskich spraw, że nie może i nie chce z nich się wydobyć. Widząc kondycję ludzką, pyta Leśmian o sens i absurd ludzkiego losu. Człowiek - bohater poezji leśmianowskiej, rzuca Bogu wyzwanie. Dlatego poeta eksponuje ułomności, słabości i kalectwo człowieka - to emblematy, które są czysto ludzkie. Kalectwo bowiem nie może być przymiotem Boga. Heroiczny humanizm w poezji Leśmiana polega na bohaterstwie istnienia, poczuciu godności i odrębności człowieka.


3. Budowa wiersza:

W wierszu tym możemy wyodrębnić neologizmy (Dusiołek), motywy baśniowe i fantastyczne, a także szczegółowość i konkretność obrazowania, onomatopeje (np. "wiatr dzwoni").