Faust - streszczenie

Tytułowy bohater to średniowieczny stary alchemik, który całe swoje życie spędził na poszukiwaniu prawdy. Posiadł on całą wiedzę z uczonych ksiąg, lecz nie dało mu to pełne satysfakcji, gdyż nie poznał on żadnej tajemnicy życia, nie odgadł też definicji i istoty dobra i zła. Nie wyjaśnił sensu istnienia. Tytułowy bohater jawi się więc czytelnikowi jako pełen rozgoryczenia i rozczarowania płytkością wiedzy naukowiec pozbawiony radości życia i prawdziwego uczestnictwa w nim.
Jednakże w dziele swoim, autor stwarza bohaterowi okazję do zmiany jego życia. Otóż w Prologu w niebie Bóg zezwala Szatanowi by ten spróbował użyć swoich sztuczek wobec Fausta. Jest to rodzaj zakładu między bogiem a Mefistofelesem o to czy uda się doprowadzić duszę mędrca do upadku.
Przed starym doktorem zjawia się więc Szatan i obdarza bohatera wieczną młodością i możliwością podróżowania w czasie i przestrzeni. Odmłodzony Faust odbywa więc podróż swego życia – obserwuje świat, poznaje nowe obyczaje, sztukę, religię, nowe obszary.
Jak przystało na typowego romantycznego bohatera Faust przeżywa także zawód miłosny – miłość od Grety, której owocem jest dziecko. W chwili rozpaczy żona jednak topi maleństwo.
Faust zakłada się ponadto z Szatanem iż nigdy nie wypowie on słów – chwilo trwaj! Jednakże łamie on reguły zakładu i wypowiada te słowa. W odsieczy Faustowi przybywają aniołowie i ratują duszę nieszczęśnika w nagrodę za jego aktywność życiową.
Faust nie znajduje satysfakcji w zaspokajaniu coraz to nowych (i egoistycznych) pragnień. Wobec czego postanawia działać na rzecz ogółu. Chce morze na zawsze od ładu odgrodzić. Wraz z Mefistofelesem ma osuszyć nadmorską depresje, by na pozyskanej ziemi stworzyć idealne społeczeństwo przyszłości. Faust jest u szczytu potęgi: został władcą krainy wyrwanej morzu, ma statki przywożące do portu skar¬by, tworzy nową rzeczywistość. Wielkich planów nie niweczy nawet Troska (personifikacja przeszłości), sprowadzając na Fausta ślepotę (za sprawą spalenia domu Filemona i Baucis mieszkających na jedynym skrawku ziemi, który nie był własnością Fausta). Mimo to, niewido¬my uczony popada w stan euforii, uniesienia, altruistyczne działanie w końcu dało mu poczu¬cie spełnienia. Chce, by ta chwila trwała wiecznie, mówi: trwaj! jesteś tak piękna! Wypowie-dzenie takich właśnie słów, co zapisano w umowie z Mefistofelesem, ma być momentem, w którym diabeł obejmie w posiadanie dusze Fausta. Na szczęście dla maga pomocy udziela mu niebo, chór aniołów wyrywa piekłu dusze uczonego. Tak wyjaśnia przyczyny interwencji: Kto wiecznie dążąc się trudzi, tego możemy wybawić. Faust zostaje ostatecznie zbawiony, poprowadzony, jako Doctor Marianus, do najwyższej, świetlistej sfery niebios.
Wcześniej, w stanie szoku, depresji, przerażona konsekwencjami Małgorzata zabija dziec¬ko (topi je w stawie) będące owocem romansu z Faustem. Trafia do więzienia, popada w obłęd, czeka na śmierć. Nie chce uciec z kochankiem, postanawia ponieść konsekwencje swego czynu, spodziewaną zasłużona karę traktuje jako pokute za wielkie grzechy - nie umie żyć z ich bagażem. Z prosta wiarą, ufnością poleca dusze miłosiernemu Bogu. Głos z góry zapowiada, że zostanie zbawiona (zbawiona sercem) dzięki skrusze, żarliwej wierze, sile swej miłości. Po śmierci zostaje w niebie Pokutnicą, służką Matki Bożej, u której wyjednuje miło¬sierdzie wobec umierającego Fausta.