Żywot Ezopa Fryga (Biernat z Lublina)

Główne dzieło Biernata z Lublina, wydane w 1522 r. Pełny tytuł utworu to: "Żywot Ezopa Fryga mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego". Ezop - niewolnik - posiada wiele cech wspólnych z Marchołtem i Sowiźdrzałem, bohaterami opowieści mieszczańskich z kręgu literatury "niskiej". Postacie te symbolizują prostą, mieszczańską mądrość, stojącą w opozycji do "urzędowej" mądrości z wyższych sfer; są szczere i prostoduszne, obdarzone są zmysłem krytycznym oraz wielkim sercem, często trudnym do dostrzeżenia pod szpetną lub nawet odrażającą powierzchownością. O Marchołcie Jan z Koszyczek mówi, że jest "gruby a sprosny", co jednak nie kłóci się ze szlachetnością charakteru. Tak więc Ezop jest pod wieloma względami podobny do Marchołta i Sowiźrzała, lecz góruje nad nimi większą świadomością społeczną. Według legendy greckiej Ezop był niewolnikiem greckim pochodzącym z Frygii, dla którego jedynym sposobem wypowiadania dowcipnych a mądrych uwag o rzeczywistości była bajka, najczęściej zwierzęca. Biernat użył tzw. mowy ezopowej, szyfru językowego opartego na paraboli lub alegorii. Do "Żywota..." jest dodanych ponad dwieście przypowieści - bajek opowiadanych przez Ezopa. Biernat wykorzystał redniowieczne bajki łacińskie, opowieści greckie i syryjskie, tak więc stał się pierwszym polskim bajkopisarzem. Dydaktyczny charakter tego gatunku zdecydował o jego
strukturze - każda dłuższa lub krótsza relacja wydarzenia opatrzona zostaje morałem
poprzedzającym lub zamykającym tekst. Wyrażanie myśli w postaci bajek ułatwiło autorowi
wypowiadanie poglądów śmiałych, krytycznych, godzących w utarte myślowe schematy,
demaskujących obłudę i zakłamanie, kwestionujących słuszność istniejących układów
społecznych.