Syzyfowe prace (Stefan Żeromski)


W powieści "Syzyfowe prace" (1898) S. Żeromski ukazał perfidię i okrucieństwo systemu ucisku i wynarodowienia, stosowanego przez carat, a zarazem nowe narodziny patriotycznego oporu i dążeń narodowowyzwoleńczych.


1. Dwuwarstwowa kompozycja utworu:

Swobodne przetworzenie materiału wspomnieniowego pozwoliło pisarzowi zamknąć
w "Syzyfowych pracach" dwie przenikające się wzajemnie prawdy realistyczne:

- jedną, powszechnie sprawdzalną i powtarzalną, o typowych przeżyciach
wiodących od ufnej naiwności dziecięcej ku pierwszym spotkaniom z powagą
życia, ku decyzjom, poprzez które młody człowiek określa swe miejsce
w społeczeństwie

- drugą - o sytuacjach historycznych i ideowych, w jakich dorastało
pokolenie urodzone po klęsce ostatniego powstania.


2. Kształtowanie się światopoglądu popowstaniowego:

Żeromski z zadziwiającą - przy tak krótkim dystansie czasowym - celnością wyboru pokazuje, jak z chaosu sprzecznych tendencji wyrasta świadomość narodowa i wrażliwość społeczna młodego pokolenia. Czynnikami kształtującymi tę świadomość były:

- uraz klęski przeradzający się w zastraszony lojalizm i zręczna
taktyka rusyfikatorów - opóźnione echa pozytywizmu przynoszące
ferment intelektualny, a zarazem wykruszający opór narodowy

- utajone, ale żywotne tradycje powstania i wielka siła
romantycznej poezji

- odruchy buntu wniesione przez młodzież ludową i promieniowanie
kółek konspiracyjnych


3. Znaczenie "Syzyfowych prac":

O wszystkim tym pisano po Żeromskim jeszcze wiele, nieraz subtelniej i głębiej, zwłaszcza
w opisie psychologicznych perypetii dojrzewania. Nowatorstwo jednak "Syzyfowych prac" tak
wielostronnie i głęboko zapisało się w naszej tradycji literackiej, że późniejsze, choćby
doskonalsze osiągnięcia nie umniejszyły znaczenia tej powieści. Żarliwy patriotyzm
Żeromskiego, począwszy od wczesnych utworów, przechodzi niekiedy w nacjonalistyczne
rozjątrzenie.





Syzyfowe prace (Stefan Żeromski)

W powieści "Syzyfowe prace" (1898) S. Żeromski ukazał perfidię i okrucieństwo systemu ucisku i wynarodowienia, stosowanego przez carat, a zarazem nowe narodziny patriotycznego oporu i dążeń narodowowyzwoleńczych.


1. Dwuwarstwowa kompozycja utworu:

Swobodne przetworzenie materiału wspomnieniowego pozwoliło pisarzowi zamknąć
w "Syzyfowych pracach" dwie przenikające się wzajemnie prawdy realistyczne:

- jedną, powszechnie sprawdzalną i powtarzalną, o typowych przeżyciach
wiodących od ufnej naiwności dziecięcej ku pierwszym spotkaniom z powagą
życia, ku decyzjom, poprzez które młody człowiek określa swe miejsce
w społeczeństwie

- drugą - o sytuacjach historycznych i ideowych, w jakich dorastało
pokolenie urodzone po klęsce ostatniego powstania.


2. Kształtowanie się światopoglądu popowstaniowego:

Żeromski z zadziwiającą - przy tak krótkim dystansie czasowym - celnością wyboru pokazuje, jak z chaosu sprzecznych tendencji wyrasta świadomość narodowa i wrażliwość społeczna młodego pokolenia. Czynnikami kształtującymi tę świadomość były:

- uraz klęski przeradzający się w zastraszony lojalizm i zręczna
taktyka rusyfikatorów - opóźnione echa pozytywizmu przynoszące
ferment intelektualny, a zarazem wykruszający opór narodowy

- utajone, ale żywotne tradycje powstania i wielka siła
romantycznej poezji

- odruchy buntu wniesione przez młodzież ludową i promieniowanie
kółek konspiracyjnych


3. Znaczenie "Syzyfowych prac":

O wszystkim tym pisano po Żeromskim jeszcze wiele, nieraz subtelniej i głębiej, zwłaszcza
w opisie psychologicznych perypetii dojrzewania. Nowatorstwo jednak "Syzyfowych prac" tak wielostronnie i głęboko zapisało się w naszej tradycji literackiej, że późniejsze, choćby
doskonalsze osiągnięcia nie umniejszyły znaczenia tej powieści. Żarliwy patriotyzm
Żeromskiego, począwszy od wczesnych utworów, przechodzi niekiedy w nacjonalistyczne
rozjątrzenie.