Hymny (Jan Kasprowicz)

Najsłynniejsze dzieło J. Kasprowicza, wydawane od 1899 r. Utrzymane jest w tonacji
katastroficzno-ekspresjonistycznej. Jest to cykl ośmiu hymnów podejmujący problem schyłku
cywilizacji (fin de siecle), nurtujący pokolenie, którego dojrzałość przypadła na koniec wieku XIX.

1. Nawiązania literackie i styl wypowiedzi - ekspresjonizm:

Kryzys wartości u schyłku XIX stulecia dotknął również kwestię zaufania do Boga, Stworzyciela świata. W "Hymnach" pojawiają się niezwykle trudne pytania, dotyczące samego istnienia Boga, Jego stosunku wobec zła i cierpienia. Problemy te składają się na dylemat ludzkiej egzystencji, miejsca i roli człowieka w świecie, co Kasprowicz ujmuje w formę ciężarem gatunkowym zbliżoną do Wielkiej Improwizacji w "Dziadach" cz. III. Widoczne są też wyraźne wpływy "Apokalipsy św. Jana", ale i humanistyki średniowiecznej związanej z nurtem dolorystycznym (patrz hasło: doloryzm). Obrazowanie ma tu charakter wizyjny, nie czerpie z rzeczywistości. Uderza hiperboliczność obrazów, skłonność do krzyku, gwałtownego gestu, dynamizmu, ekspresji, upodobanie do koloru krwi i ognia.


2. Problematyka filozoficzna "Hymnów" - katastrofizm:

Nawiązanie do tradycji hymnów kościelnych ma podwójny sens: z jednej strony podkreśla
powagę problematyki, z drugiej zaś wskazuje religijny charakter rozważań o dobru, złu, grzechu i winie. Najbardziej wymowny jest hymn "Dies irae" ("Dzień gniewu"), w którym pada pytanie, czy człowieka można karać za grzech, podczas gdy został on stworzony grzesznikiem. Hymn ten nosi znamiona Konradowskiego sporu z Bogiem z "Dziadów" cz. III. Hymn "Święty Boże" ukazuje katastroficzną wizję przyszłości naszej cywilizacji, sensu życia jednostki ludzkiej. Wołanie do Boga nie doczekało się odzewu, więc... niech szatan zajmie Jego miejsce. To najbardziej dramatyczne wyznanie w całym cyklu "Hymnów", ale i w całej twórczości Kasprowicza, ale i bunt przeciw złu, za które człowiek w gruncie rzeczy nie może ponosić odpowiedzialności. Bunt w ujęciu "Hymnów" ma sens katastroficzny, gdyż poeta zdaje sobie sprawę z tego, że walka ze złem to walka beznadziejna.

3. "Hymny" na tle twórczości Kasprowicza:

Tematyka i charakter "Hymnów" zasadniczo odbiegają od poprzedniego okresu twórczości Jana Kasprowicza, która nasycona była problematyką społeczną podporządkowaną wyraźnie
sprecyzowanej misji ideowej. Inny jest również późniejszy etap twórczości tego poety, kiedy
dochodzi do pojednania z Bogiem i Jego wyrokami, czyli losem człowieka na ziemi
(franciszkanizm).