Hamlet (W. Szekspir)

Akcja dzieje się w Elsynorze w Danii. Hamlet, królewicz duński, syn zmarłego króla ma pretensję do swojej matki, że zaraz po tajemniczej śmierci ojca wyszła za mąż za jego brata, który obecnie zasiada na tronie duńskim. Na murach zamku ukazuje się duch zmarłego ojca i wyznaje Hamletowi, że został otruty przez swojego brata, który przejął po nim żonę i królestwo. Duch - Hamlet pragnie zemsty za swoją śmierć i wymusza na synu obietnicę dokonania jej. Od tego momentu zaczynają się wszystkie rozterki i niepokoje Hamleta: jest on człowiekiem spokojnym ze skłonnościami do melancholii, a w jego naturze nie leżą czyny brutalne i gwałtowne: "Chcąc być łagodnym, okrutnym być muszę" - stwierdza Hamlet.

Konieczność spełnienia nakazu ojca walczy w nim z jego własnym sumieniem. Zadręcza go
własna bezczynność i niemożność dokonania morderstwa na stryju. Ten konflikt wewnętrzny
doprowadza go do rozważań nad popełnieniem samobójstwa. W słynnym monologu ("To be or not to be...") Hamlet zastanawia się, czy lepiej jest żyć ze znaną niedolą, czy umrzeć i zdać się na to, co może się z nami stać po śmierci. Najbardziej przeraża Hamleta myśl, że na tamtym świecie nie skończą się jego rozterki:

"Być albo nie być, to wielkie pytanie.
Jestli w istocie szlachetniejszą rzeczą
Znosić pociski zawistnego losu
Czy też, stawiwszy czoło morzu nędzy,
Przez opór wybrnąć z niego? - Umrzeć - zasnąć -
I na tym koniec. - Gdybyśmy wiedzieli,
Że raz zasnąwszy, zakończym na zawsze
Boleści serca i owe tysiączne
Właściwe naszej naturze wstrząśnienia,
Kres taki byłby celem na tej ziemi
Najpożądańszym. Umrzeć - zasnąć. - Zasnąć!
Może śnić? - w tym sęk cały, jakie bowiem
W tym śnie śmiertelnym marzenia przyjść mogą,
Kiedy zrzucimy z siebie więzy ciała.
(...)
Któż by dźwigał ciężar
Nudnego życia i pocił się pod nim,
Gdyby obawa czegoś poza grobem,
Obawa tego obcego nam kraju,
Skąd nikt nie wraca, nie wątliła woli
I nie kazała nam pędzić dni raczej
W złem już wiadomym niż uchodząc przed nim
Popadać w inne, którego nie znamy.
Tak to rozwaga czyni nas tchórzami;
Przedsiębiorczości hoża cera blednie
Pod wpływem wahań i zamiary pełne
Jędrności, zbite z wytkniętej kolei,
Tracą nazwisko czynu."
(Akt III, scena I)
tłum. J. Paszkowski

Hamlet zamyka się w sobie, odsuwa się zupełnie od życia dworskiego, które i tak nigdy go nie pociągało. Aby móc spokojnie myśleć i planować zemstę, królewicz udaje obłęd, czym
w rezultacie doprowadza swoją ukochaną Ofelię do szaleństwa i na poły samobójczej śmierci
(topi się). Świat staje się dla Hamleta więzieniem, ludzie są mu obcy, jest osamotniony
i wewnętrznie rozdarty. Na domiar złego król knuje spiski, żeby pozbyć się niewygodnego
bratanka. Ta sytuacja doprowadza do tragicznego finału - pojedynku Hamleta z Laertesem,
bratem Ofelii - w czasie którego giną wszystkie główne postacie tragedii: Hamlet, Laertes,
królowa i król, zabity w końcu przez bratanka. Tak więc niezdecydowanie głównego bohatera i napór sił nadprzyrodzonych doprowadzają do nieuniknionego tragicznego rozwiązania akcji.

Budowa postaci Hamleta osiągnęła szczyty kunsztu dramatycznego Szekspira. Jest to jego
najbardziej skomplikowany bohater. Wypowiadane przez niego kwestie są najdłuższe ze
wszystkich kwestii w tragediach Szekspira.